Kiến trúc 

Sự phát triển của hình thức kiến trúc qua các thời đại (P2)

Phi kiến trúc (Déarchitecture) là một sáng tạo độc đáo của nhóm SITE với ý tướng là triết học của sự dở dang đảo ngược. Hình thức của tác phẩm thường gây bất ngờ thậm chí gây sự cố cho người xem, cho cảnh quan địa phương. SITE đã đóng góp một tiếng cười hài hước mỉa mai chua cay chế nhạo những nghịch lí của cuộc sống trong xã hội tiêu thụ đầy bất công ngang trái này. Điển hình là ngôi nhà “mật đứng vô định” ở bang Texas.
Phi cấu tạo (Deconstruction) lại đi theo hướng khác. Tận dụng những thành tựu của vật liệu kim loại có thể tạo thành những khung cực kì phức tạp, lợp các tấm kim loại (thường là titan) theo những đường cong bất kì và thành tựu của máy tính có thể thiết kế những khung không gian uốn éo mang tính tạo hình v.v… tóm lại công trình kiến trúc có cấu tạo rất khác với cấu tạo thông thường. Điển hình là bảo tàng Guggenheim của Frank O’ Gehry ở Bilbao, Tây Ban Nha.
Xu hướng High-Tech là công nghệ cao khởi đầu là những chỏm cầu trắc địa của Buckminster Fuller sau đã phát triển thành những công trình siêu hiện đại với kính thép, dây căng v.v… ý tưởng chính của xu hướng này là dùng những khả năng hiện đại nhất của KHKT để tạo nên những không gian càng lớn càng tốt. Xu hướng này thường không mang tính tư tưởng nên còn dược coi là trung tính.
Xu hướng Kiến trúc Hiện đại Mới (New Modernism) thực chất cũng là một loại Hậu hiện đại. Nó khắc phục những nhược điểm khô khan xa rời con người của trào lưu Kiến trúc Hiện đại (tức chủ nghĩa Công năng). Xu hướng này đang được phát triển ở nhiều nước. Những công trình thành công nhất là của Richard Meier, của Ieoh Ming Pei, của Tadao Ando v.v…
Xu hướng Kiến trúc Sinh thái được khắng định trong Đại hội KTS quốc tế (UIA) năm 1999 tại Bắc Kinh với tên tuổi của KTS Malaysia Ken Yeang. Đây là xu hướng lớn của kiến trúc thế kí XXI với mục tiêu phát huy cao nhất hiệu quả của vật liệu, tiết kiệm năng lượng tối đa và hạn chế ô nhiễm môi trường. Điển hình cho xu hướng Kiến trúc Sinh thái là cao ốc Menara Mesiniaga của KTS. Ken Yeang xây dựng năm 1992 tại Kuala Lumpur Malaysia

Sự phát triển của hình thức kiến trúc qua các thời đại (P2) 1

Trên đây là sơ phác tình hình phát triển của hình thức kiến trúc trên thê giới qua các thời đại. Với kiến trúc hiện đại ớ Việt Nam, chúng ta có thể chia ra làm ba thời kì:
I. Thời kì Pháp thuộc (1884 – 1945)
Với vật liệu gạch gổ đá, bêtông cốt thép và kết cấu thép, người Pháp đã mang đến Việt Nam chủ nghĩa cổ điến Pháp với nhiều biến thể của kiến trúc cổ điển phương Tây, kiến trúc dân gian Pháp, trào lưu Moderne và họ đã sáng tạo ra phong cách Đông Dương là một loại kiến trúc hiện đại mang màu sắc châu Á. Những công trình kiến trúc người Pháp đã xây dựng ớ nước ta không nhiều, trong đó có những tác phẩm có giá trị cao.
II. Thời kì Độc lập (1945 – 1985)
Trong 40 năm độc lập đã có 30 nãm chiến tranh. Việc xây dựng ít ỏi với những vật liệu truyền thống gạch, gỗ đã thêm một ít bêtông cốt thép. Tuy nhiên chúng ta đã sáng tạo một phong cách tân cổ điển đơn giản nhưng nghiêm chỉnh đàng hoàng như Trường Nguyễn Ái Quốc (nay là Học viện Hồ Chí Minh), Đại học Thuỷ lợi, Tống cục Thống kê v.v… Tiếp sau đó là giai đoạn xây dựng lắp ghép bằng cấu kiện đúc sẵn. Cũng là theo chú nghĩa Công năng với nhà hình hộp cực kì đơn giản và nghèo nàn. Thời gian này ta xây dựng nhiều khu ớ tập thê như Kim Liên, Trung Tự, Khương Thượng v.v… Sau thời kì lắp ghép, nhà khung bêtông cốt thép bắt đẩu được áp dụng và phát triển mạnh từ năm 1975, năm thống nhất dất nước. Hình thức kiến trúc là chú nghĩa Công năng châu Âu có dạng hình hộp, nhưng đa dạng hơn kiến trúc lắp ghép tấm lớn.
Trong những năm 1970 có một công trình kiến trúc ở nước ta được sáng tạo theo chù nghĩa Biểu hiện, đó là Bảo tàng cổ vật ở công viên Tức Mạc thành phố Nam Định do KTS Nguyễn Cao Luyện thiết kế. Hình thức công trình tương tự một con sư tử nằm. Đây có thể là công trình kiến trúc hiện đại đầu tiên của Việt Nam đi theo xu hướng này.
III. Thời kì “Mở cửa” (từ 1986 đến nay)
Vật liệu xây dựng và trang thiết bị cho ngôi nhà ngày một phong phú do việc “mở cửa” giao lưu với quốc tế. Kiến trúc đương đại thời kì mở cửa có thể xuất hiện theo các pha sau, chúng lần lượt ra đời nhưng cùng song song tồn tại có gia giảm thăng trầm cho đến tận hôm nay.
1. Trước hết và bao trùm lên cả nước là một hội chứng làm nhà nhái theo kiểu cổ điển phương Tây hoặc dân gian Pháp – chúng ta quen gọi đó là “hội chứng kiến trúc Pháp”. Điển hình là các nhà dân tự xây trong thành phố đa phần theo hội chứng này. Công trình do Nhà nước xây theo phong cách này cũng không ít, thí dụ Bộ Công nghiệp, Cục Văn thư và lưu trữ v.v…
2. Xu hướng trở lại bộ mái ngói
Xu hướng này lành mạnh vì có ý hướng về truyền thống. Những thành công theo xu hướng này cũng không ít, các làng SOS ở Hà Nội, Hải Phòng, thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng đều mang tính chất hiện đại dân tộc. Làng kiến trúc phong cảnh ở quận Tây Hồ – Hà Nội cũng là một thí dụ về một quần cư đẹp mang tính chất dàn tộc hiện đại. Tuy nhiên có nhiều người đã lạm dụng bộ mái ngói để tạo nên một trò chơi sắp xếp các loại mái ngang dọc nhằm phức tạp hoá bộ mái hoàn toàn theo mục đích hình thức. Sự lạm dụng này trớ thành lố lăng tốn kém, không lành mạnh. Ở một số tỉnh Tây Nguyên như Lâm Đồng, Đăk Lăk đã xây dựng được một số trụ sở cơ quan có bộ mái dân tộc, hiện đại khá thành công.
3. Xu hướng Kiến trúc Hiện đại Mới là một hướng lành mạnh có nhiều triển vọng. Các ngôi nhà không sa vào hội chứng kiến trúc Pháp, lại không khô khan hình hộp như chủ nghĩa Công năng trong kiến trúc hiện đại quốc tế. Xu hướng này đã bắt đầu có một số thành công trong kiến trúc nhà dân
và công sở.
4. Xu hướng chủ nghĩa Biểu hiện lại xuất hiện ở hai công trình ở Đà Lạt là khách sạn Hằng Nga với những ngôi nhà hình gốc cây trong có nhiều phòng ngủ đẹp; “Ngôi nhà trăm mái” gây nhiều tiếng vang về vẻ đẹp và sự hấp dẫn với du khách. Đáng tiếc là ngôi nhà này đã bị phá bỏ một cách oan uổng! Tác giả là kiến trúc sư Lữ Trúc Phương không nán lòng lại sáng tác một ngôi nhà khác cũng theo xu hướng này là “Đường lên cung trăng”.
5. Xu hướng Hậu hiện đại. Điển hình nhất cho xu hướng này là hai khách sạn ớ thành phố Hồ Chí Minh là Metropolitan và Caravelle xây dựng theo chú nghĩa cổ điển Hậu hiện đại.
6. Xu hướng Công nghệ cao (High-Tech) ta thấy thực nghiệm khá thành công là Nhà biểu diễn cá heo ở đảo Tuần Châu và Trung tâm hội chợ triển lãm thương mại văn hoá Hải Phòng.
7. Xu hướng Phi kiến trúc (Déarchitecture) có một công trình là Coop Mart ớ thành phố Hồ Chí Minh.
8. Xu hướng Phi cấu tạo (Deconstruction) cũng ở thành phô Hồ Chí Minh một quán cà phê đã làm theo xu hướng này nhưng mới ớ mức rất thô sơ với những tấm cánh cửa lệch lạc và màu sắc mạnh mẽ.
Hình thức của nghệ thuật kiến trúc đương đại Việt Nam không lệ thuộc nhiều vào vật liệu xây dựng và kĩ thuật xây dựng mà chịu ảnh hướng lớn tư tướng xã hội. Qua một thời gian khá lâu sau “mở cửa” (năm 1986) kiến trúc đương đại Việt Nam vẫn hoang mang giữa ngã ba đường không biết đi theo lối nào và thế là sa vào hội chứng kiến trúc Pháp do sự yếu kém vể nhận thức chính trị, sự ít hiểu biết về nghệ thuật kiến trúc và do sự quản lí lỏng lẻo. Tuy nhiên đến bây giờ “hội chứng” đã giảm đi ít nhiều, các xu hướng hiện đại – dân tộc có những biểu hiện phát triển, xu hướng Hiện đại Mới có một số thành tựu và đã xuất hiện một vài thực nghiệm của các trào lưu kiến trúc hiện đại trên thế giới như Công nghệ cao (High-Tech). Phi kiến trúc, Phi cấu tạo v.v… có thể cho chúng ta niềm hi vọng là tới đây chúng ta sẽ có một nền kiến trúc đương đại mang tính hiện đại – Việt Nam và rất phong phú với nhiều xu hướng đa dạng nhưng lành mạnh.

Related posts