Kiến trúc 

Sự phát triển của hình thức kiến trúc qua các thời đại (P1)

Trong công trình kiến trúc có hai yếu tố tạo thành là yếu tố vật chất và yếu tố tinh thần. Yếu tố vật chất là vật liệu xây dựng, vật liệu trang trí, là địa hình, quang cảnh nơi đặt công trình xây dựng, là tình hình khí hậu thời tiết khu vực. Yếu tố tinh thần là phong tục tập quán, tức lối sống của chủ nhân ngôi nhà, là truyền thống lịch sử của dân tộc, là những vấn đề tâm linh và tư tướng xã hội đương thời bao gồm những vấn đề chính trị, quyền lợi của các tầng lóp trong xã hội. Tóm lại một tác phẩm kiến trúc với những yếu tố tạo thành ấy có khả năng phản ánh xã hội đương thời một cách cô đọng theo cách của một loại hình nghệ thuật biểu hiện.
Trong nghệ thuật kiến trúc các nước phương Tây, hình thức kiến trúc theo các phong cách cổ điển của các công trình tôn giáo tín ngưỡng và các công trình của chính quyền và giới quý tộc (ngoài loại kiến trúc dân gian) đã tồn tại và liên tiếp phát triển trên hai chục thế kỉ từ cổ Hi Lạp đến tận thế kỉ XIX. Điều rất đáng chú ý là suốt thời gian dài đó và trên hầu hết các nước phương Tây, ngôn ngữ chính để tạo nên mọi công trình kiến trúc đều xuất phát từ kiến trúc cổ Hi Lạp và cố La Mã. Chuỗi các phong cách kiến trúc liên tiếp là Cổ Hi lạp – cổ La Mã – (Roman – Gothic) – Phục hưng – Baroque – Rococo – Cổ điển Pháp. Tất cả mọi phong cách đều cùng một ngôn ngữ Hi – La, riêng từ thế kỉ V đến thế kỉ XV lần lượt xuất hiện hai phong cách khác lạ song song tồn tại với ngôn ngữ Hi – La là Roman rồi đến Gothic. Hai phong cách này đại diện cho thời kì Trung cổ của châu Âu. về hình thức kiến trúc thì cổ Hi Lạp có tỉ lệ hài hoà tuyệt mĩ và tính nhân văn sâu sắc thể hiện ở tỉ xích là tỉ lệ với tầm vóc con người. Kiến trúc La Mã thì hoành tráng đồ sộ phát triển trên cơ sở kiến trúc Hi Lạp. Kiến trúc thời kì Phục hưng có hình thức tổ hợp cao, công trình đồ sộ phức tạp. Kiến trúc Baroque cũng gần với ngôn ngữ Hi – La nhưng thêm nhiều đường cong và trang trí huy hoàng tráng lệ. Phong cách Rococo đẩy tính cách Baroque đến cùng cực của sự phong phú xa hoa, hình thức biến đổi chủ yếu do trang trí bằng hội hoạ và diêu khắc. Chủ nghĩa cổ điển Pháp lấy lại cái nghiêm túc của thời kì Phục hưng, mớ rộng tính tổ hợp và hoành tráng.

Sự phát triển của hình thức kiến trúc qua các thời đại (P1) 1

Trong khi các phong cách cổ điển liên tiếp nối nhau phát triển trên cơ sở ngôn ngữ Hi – La thì từ thế kỉ thứ V xuất hiện phong cách Roman từ những nhà tu, trường dòng với một thứ ngôn ngữ khác, nó nặng nề, âm u, tiếp đó đến thế ki X, phong cách Gothic trên cơ sở Roman phát triển lên kiểu công trình nhẹ nhàng thanh thoát và vươn cao hơn. Tuy nhiên hai phong cách Roman và Gothic là đặc trưng cho các nhà thờ Giatô giáo, chúng phản ánh sự nặng nể đen tối của thời kì Trung cổ châu Âu với những mâu thuẫn nội tại của xã hội thời ấy.
Chuyển sang thời kì Hiện đại bằng công trình lâu đài Pha lê (Crystal Palace) xây dựng năm 1851, tác giả là Paxton. Công trình này xứng đáng được coi là phát súng mở đầu cho Kiến trúc Hiện đại với đặc điểm nổi bật nhất là không hề sử dụng hệ thống ngôn ngữ cổ điển Hi – La với entablement, fronton và hệ thống các thức cột Dori, Ioni, Corin, Toscan và Compoz.it. Tiếp tục là sự xuất hiện tháp Eiffel và gian trưng bàv máy tại Hội chợ quốc tế năm 1889 tại Paris. Những công trình kiến trúc này đã dựa vào tiến bộ KHKT và vật liệu mới là sắt thép và kính đế tạo nên một ngôn ngữ kiến trúc hoàn toàn mới. Sự xuất hiện của bêtông cốt thép năm 1867 với người làm vườn Monier và kĩ sư Hennebique đã khẳng định sự xuất hiện nền kiến trúc mới mà sau này gọi chung là Kiến trúc Hiện đại.
Trước hết trào lưu Moderne (tên gọi chung cho Art Nouveau, Art Déco, Modernisme, Jugend Style v.v…) xuất hiện ở hầu khắp các nước châu Âu với nhiều kiến trúc sư tài năng. Ta có thể lấy một công trình kiến trúc điển hình cho trào lưu Moderne là ngôi nhà ở phố Franklin ở Paris của KTS. Auguste Perret. Với hình thức ngôi nhà 5 tầng làm toàn bằng bêtông cốt thép và kính, không sử dụng một chút nào hệ thống ngôn ngữ Hi – La, ngôi nhà của Perret đã tạo nên ngôn ngữ của Kiến trúc Hiện đại. Ở Hoa Kì xuất hiện trường phái Chicago xây dựng những ngôi nhà chọc trời đầu tiên trên thế giới bằng các vật liệu hiện đại như sắt thép, kính và bêtông cốt thép. Với khẩu hiệu “Hình thức đi theo công năng” (Form follows Function) của Louis Sullivan, chủ nghĩa Công năng ra đời. Chú nghĩa Cấu tạo Nga (Constructivism) ra đời trong những năm 1920 sau Cách mạng tháng Mười đã đóng góp cho trào lưu chủ nghĩa Công năng trên thế giới những biểu hiện mới của sức mạnh khoa học kĩ thuật như kết cấu treo, dây căng và kiến trúc động. Toà tháp Đệ Tam quốc tế của Tatlin đại diện cho xu hướng này. Với các hoạt động của Trường Bauhaus ở Đức, của Le Corbusier ở Pháp và một số nước khác, chủ nghĩa Công năng (Fonctionnalisme) ra đời. Hình thức kiến trúc của chủ nghĩa Công năng là hình hộp chữ nhật, ngôn ngữ là mặt phẳng, đường thẳng, góc vuông. Ngoài khẩu hiệu “hình thức đi theo công năng” của Louis Sullivan, chủ nghĩa Công năng còn được minh hoạ thêm bằng khẩu hiệu “ít hơn tức là nhiều hơn” (Less is more) của Mies van der Rohe một thủ lĩnh học phái Bauhaus, “Trang trí và trọng tội” của Adolf Loos, “nhà là cái máy đế ở” của Le Corbusier. Hình thức nghệ thuật của chủ nghĩa Công năng tiến đến sự trần trụi nghèo nàn triệt để đơn giản. Hình ảnh điển hình nhất cho chủ nghĩa Công năng là những ngôi nhà chọc trời hình hộp chữ nhật bằng kính và thép xây dựng ờ háu khắp các nước phương Tây.
Trào lưu chủ nghĩa Công năng mạnh mẽ phát triển khắp thế giới trên nửa đầu thế kỉ XX đến nỗi thuật ngữ “Kiến trúc – hiện đại” gần như đồng nghĩa với chủ nghĩa Công năng. Thật ra trong trào lưu kiến trúc Hiện đại có những dòng kiến trúc khác nhỏ bé hơn nhưng cũng có ý nghĩa to lớn.
Kiến trúc Hữu cơ (Architecture Organique) xuất hiện ở nước Mĩ với bản tuyên ngôn là ngôi nhà Biệt thự trên thác “Falling water” của Frank Lloyd Wright. Chú trương lớn nhất của trường phái này là con người gắn bó hữu cơ với ngôi nhà và ngôi nhà gắn bó hữu cơ với môi trường thiên nhiên. Hình thức ngôi nhà thường mang nhũng yếu tô’ của thiên nhiên chung quanh như vật liệu dược lấy tại chỗ đê xây dựng, gắn bó với địa hình, ngôi nhà có cá tính rõ rệt.

Related posts