su be tac cua nghe thuat kien truc cac nuoc tu ban p1 53e975d625c2c - Sự bế tắc của nghệ thuật kiến trúc các nước tư bản (P1)Kiến trúc 

Sự bế tắc của nghệ thuật kiến trúc các nước tư bản (P1)

Nền kiến trúc hiện đại phương Tây từ khi ra đời đã dần dần làm thay đổi bộ mặt các đô thị và khu dân cư của hầu hết các nước phương Tây. Đó là một bước ngoặt tiến bộ của nghệ thuật mới, khoa học – kĩ thuật tiên tiến chiến thắng chủ nghĩa Hàn lâm và chủ nghĩa Chiết trung. Trong các trào lưu mới, xuất hiện nhiều kiến trúc sư lỗi lạc có tư tướng tiến bộ. Nhiều sáng tác của họ là những mẫu mực về sự tìm tòi cái mới theo tư tưởng tiên tiến cúa thời đại và nhiều vấn đề họ đặt ra là đúng đắn mang tư tường nhân đạo tiến bộ. Tuy vậy cũng còn nhiều vấn đề khó mà thực hiện được trong xã hội tư bản. Bài này phân tích sự bế tắc trong nghệ thuật kiến trúc các nước tư bản, sự tìm tòi lối thoát của nhiều kiến trúc sư chân chính và sự phân hoá trong hàng ngũ của họ để bạn đọc tham khảo.
Sau chừng 10 năm ngự trị trên hầu hết các thành phố lớn ở các nước phương Tây, chủ nghĩa Kiến trúc Duy lý hay trường phái Rohe bị phản đối ớ khắp mọi nơi. Người ta đi tìm kiếm những hình thức khác phong phú hơn để phản đối cái hộp kính khô khan và lạnh lùng của nó, đó là tình trạng những năm 50. Việc tìm kiếm những hình thức khác nói chung là phong phú, nhưng thật ra không có phương hướng rõ rệt và mang tính chất tự phát, lộn xộn. Tiếp theo là thời kì các bậc thầy, những người sáng lập ra nền “Kiến trúc hiện đại” hay còn gọi là thế hệ thứ nhất của kiến trúc sư hiện đại phương Tây, lần lượt qua đời. Wright mất năm 1959, Le Corbusier mất năm 1965, đến năm 1969 cả Gropius và Rohe đểu qua đời. Một số kiến trúc sư thế hệ thứ hai còn sáng tác, nhưng các tác phẩm của họ cũng mang tính chất thăm dò tìm kiếm con đường mới. Cho nên có thể nói rằng trong những năm 60 thế hệ thứ ba của các kiến trúc sư phương Tây sáng tác trong tình trạng không có người cầm đầu xuất sắc, họ thiếu những con chim đầu đàn. 
Tinh hình xã hội có nhiều biến động quan trọng, kinh tế suy thoái, đời sống không ổn định. Đất đai xây dựng trở nên đắt đỏ, nhất là ớ các thành phố. Tinh trạng quảng cáo hàng hoá tràn lan, nhiều công trình kiến trúc cũng mang nặng tính chất quảng cáo. Khắp nơi đều cạnh tranh, ngay cả trong hàng ngũ kiến trúc sư. Trong khung cảnh xã hội hỗn độn ấy, khoa học – kĩ thuật vẫn phát triển như vũ bão. Những biến động kinh tế và mâu thuẫn giai cấp trong xã hội tư bản tạo ra sự suy thoái tinh thần xã hội nói chung. Giới trí thức chán nản vì không thấy lối thoát trong một xã hội đầy rẫy sự bê bối, họ không giải thích được nguyên nhân của tình trạng xã hội. Nhiều kiến trúc sư thất vọng, mất lòng tin ở nghề nghiệp của mình, vì không thấy chỗ đứng của nghề kiến trúc trong xã hội.
Trong những năm 60 của thế kí XX, tình hình đời sống tinh thần trong xã hội tư bản càng mâu thuẫn gay gắt. Làn sóng phẫn nộ với tình trạng xã hội lan tràn khắp nơi. Trong hoàn cảnh đó thuyết Hiện sinh đã đáp ứng đúng tình cảm xã hội nên lan truyền rộng rãi, phong trào Hippy trong thanh niên phát triển mạnh mẽ. Mặt khác, các phản ứng với sự hứa hẹn quá nhiều của chủ nghĩa duy lí Rohe vẫn tiếp tục phát triển dẫn đến xu hướng làm trái ngược hoàn toàn với những gì mà chủ nghĩa Duy lí đã làm. Xu hướng Biêu hiện tạo hình bắt nguồn từ công trình nhà thờ Ronchamp (hình 1) của kiến trúc sư Le Corbusier từ những năm 50, phát triển sang nhà ga hàng không TWA ở New York của kiến trúc sư Saarinen (hình 2) và tiếp tục chuyển sang các hướng tạo hình nặng nề, đè nén, ngột ngạt, bưng bít, dùng những mảng tương phản, các thủ pháp gây căng thắng. Nhiều kiến trúc sư kêu gọi phát triển các trào lưu “Phản nhân văn”, “Phản thẩm mĩ”, “chủ nghĩa Phản công năng” hay đúng hơn “chủ nghĩa 
Phi công năng” tiến tới “Phản kiên trúc” VA’… nhiều khi các trào lưu này mang những tên khá kêu như “Tân tạo hình”, thực tê là phá hoại các hình thức ôn định cũ, khẩu hiệu “tự do” thực chất là tuỳ tiện, phủ nhận nền văn hoá…

Sự bế tắc của nghệ thuật kiến trúc các nước tư bản (P1) 1

Năm 1968, kiến trúc sư R. Brown xây dựng một ngôi nhà ở lạ mắt tại Miami (Mĩ) ngôi nhà có mặt bằng, mặt đứng lồi lõm, lộn xộn, gây cảm giác đồ sộ nhưng hắc ám vì cửa sổ mở rất ít, những mảng tường đặc cao vút xếp xen kẽ với những khe hẹp chạy suốt 6 tầng. Ớ đây sự phản đối những ngôi nhà hình hộp bằng kính sáng choang, thừa thãi ánh sáng được biểu hiện rõ rệt bằng sự thiếu ánh sáng, thiếu logic. Cùng với ý đồ trên, kiến trúc sư Ieoh Ming Pei xây dựng trung tâm nghiên cứu khí tượng ở bang Colorado (Mĩ) năm 1967 (hình 3) một ngôi nhà nhiều hình hộp có lưỡi trai che kín các phần trên tạo nên những bóng tối sâu trong các mảng tường thô đồ sộ. Các kiến trúc sư Roche và Dinkeloo xây dựng năm 1969 ngôi nhà ở New Haven (Mĩ) gây một ấn tượng rất đen tối (hình 4). Đó là một ngôi nhà 24 tầng bốn góc là bốn trụ tròn đồ sộ như những tháp canh thời trung cổ, lại sơn màu xám, cho nên càng tăng ấn tượng nặng nề. ở Nhật Bản, kiến trúc sư Kenzo Tange cũng xây dựng những công trình biếu hiện sự nặng nề, đen tối, đó là trung tâm thông tin Yamanashi ở Kofu 
(1962 – 1967), ngôi nhà gồm 16 trụ tròn, cái cao, cái thấp nối với nhau bằng những tầng nhà. Ngôi nhà đồ sộ này tạo ấn tượng lo lắng, không tin tưởng trong buổi hoàng hôn của sự “kì diệu vể kinh tế Nhật Bản”. Nó được thiết kế theo tư tường “động” của nhóm “Metabolism” (Chuyển hoá luận) nhưng bên trong mang những mâu thuẫn của bản thân tính chất phát triển động của xã hội, một khi những khoảng để trống để phát triển được lấp kín thì ý nghĩa tượng trung của công trình không còn nữa. Bên ngoài thì công trình lấn áp chế ngự một cách phũ phàng khung cảnh xây dựng chung quanh. Đặc biệt hon nữa, năm 1966 – 1967 Tange xây dụng trụ sở Hội báo chí và đài phát thanh Sizuoka ở Tokyo (hình 6). Ngôi nhà cũng theo tư tưởng “Metabolism” nhưng ở đây không biểu hiện sự phát triển tương lai mà là tượng trưng cho Nhật Bản hôm nay. Ngôi nhà xây dựng trên một diện tích vô cùng hẹp, chỉ có 189m2, cạnh tuyến đường sắt cao tốc “Tokaido – Express”. Tange đã làm một trụ tròn gắn ở trên chín tầng nhà có mặt bằng hình thang lệch. Trụ giữa vươn lên cao nhung lại bị cắt vát đầu. Ngôi nhà được xây dựng trên sự tương phản loã lồ và trên nhũng điểu ngang tai trái mắt của xã hội. Ngôi nhà như một tiếng kêu phản đối thê thảm, đòi thay đổi những điều kiện đã làm tê liệt sự phát triển của cuộc sống.
Năm 1963 có hai tác phẩm đáng chú ý theo xu hướng nặng nề, đè nén và gây căng thẳng (hình 7, 8) là khoa Nghệ thuật kiến trúc Trường đại học Yale 
(Mĩ) của kiến trúc sư Paul Rudolph và công trình nhà hoà nhạc giao hường Tây Berlin, của kiến trúc sư H. Scharoun. Đặc biệt, tác phẩm của Rudolph rất phức tạp. Sàn nhà nằm trên 36 cao trình khác nhau, mặt ngoài được liệt vào chủ nghĩa Thô mộc quốc tế. Những mảng tường lớn sần sùi; để tạo nên tính gợi cảm này, sau khi rỡ ván khuôn, người ta đã phải gia công bằng thú công: cào lớp bêtông thành những vạch sâu suốt dọc các tường và cột. Điều này cũng lại mâu thuẫn với tính chất công nghiệp hoá xây dựng, mâu thuẫn với tiến bộ khoa học – kĩ thuật. Kiến trúc sư Louis Kahn lại chủ trương phái “Tân hoành tráng” thể hiện tập trung trong tác phẩm khu thí nghiệm của Trường đại học Y khoa bang Pensilvania năm 1963 (hình 9). Ở đây những khối chức năng phụ được nhấn mạnh cố ý tạo thành những yếu tố đồ sộ gây cảm giác hùng vĩ và nhất quán trong toàn bộ quần thể công trình. Tư tưởng “Tân hoành tráng” cúa Kahn là những công trình xây dựng theo thiết kế của ông sẽ phát triển nói chung không vi phạm vào các công trình dự định xây dựng sau này, nó sẽ có giá trị rất làu dài như công trình Parthenon trong thời cổ đại vậy. Trong xu hướng tạo cảm giác đè nén, ngoài các thủ pháp dùng kích thước khống lồ hoặc khép kín thiếu cởi mở nói trên, người ta còn dùng những thủ pháp tạo nên những không gian bí ẩn tăm tối, không lối thoát và những bề mặt kì dị. Khách sạn du lịch ở ngoại ô Barcelona (Tây Ban Nha) xây dựng năm 1968 là một ví dụ điển hình của xu hướng này. Mặt nhà gồm nhiều khối vuông to nhỏ lồi ra thụt vào với nhiều lỗ cửa chữ nhật đặc dọc lồi ra ngoài trông như một cuộc tụ tập những con quái vật thần thoại bám chặt vào nhau. Người ta gọi là “lâu đài của Kavkaz”.
Ngôi nhà này cũng như một số ngôi nhà kế trên hầu hết đều nêu 
lên một ấn tượng lộn xộn, đó cũng là một ý định của các kiến trúc sư phương Tây. Trong xã hội tư bản hiện đại, nhũng công trình của họ dường như muốn mô tả một hình ảnh khái quát về sự lộn xộn của xã hội, một mặt để đấu tranh với sự hỗn độn (nhung ngược lại họ lại sùng bái, say sưa sự hỗn độn ấy) một mặt để phản đối tính quy luật khúc triết của chủ nghĩa công năng và chủ nghĩa duy lí, họ muốn tạo nên những cảnh không có quy luật, những ấn tượng về sự gián đoạn và cố tình vô lí, cố ý không nhất quán, cố ý không hài hoà. Tại triển lãm quốc tế Monréal 1967 kiến trúc sư M.
Safdie đã trình bày một cấu trúc nhà ở bằng các hlnh hộp xếp chồng lên nhau một cách lộn xộn không có quy luật (hình 10).
Một công trình kì dị hơn nữa là thư viện Trường đại học bang Massachusett (Mĩ) do kiến trúc sư J. M Johansen xây dựng nãm 1967 (hình 11) tác giả đã phát biểu: “Những nét đặc trưng của thế giới ngày nay là những biến cố thay đổi bất thường không thấy trước được. Ý nghĩ về sự phát triển tương lai không chỉ phản ánh ở trong bản thiết kế ngôi nhà mà cả trong giải pháp nghệ thuật kiến trúc của nó, kiến trúc không xác định và ít hợp lí, nó đưa vào các yếu tố hay thay đổi, ngẫu nhiên, bất ngờ và không có ý thức”. Kiến trúc sư Pháp G. Candilis viết “các hình thức hiện đại phản ánh sự lộn xộn, tình trạng hỗn loạn và sự bất khả tri của thế giới”. Thật vậy, công trình của Johansen cũng lộn xộn không kém nhóm nhà ở của Safdie và kì quái bí ấn không thua khách sạn du lịch Barcelona. Mặt nhà lổn nhổn những khối to nhỏ ngang dọc, nhiều lỗ cửa sổ xếp lộn xộn, người ta không thể hiểu được bên trong nhà được sử dụng ra sao. 

Related posts

Scroll Up