Kiến trúc 

Sơ đồ vũ trụ trong cau trúc đô thị và công trình xây dụng của Ấn Độ

Từ lâu các nhà bác học, qác nhà nghiên cứu đứng trước một nền kiến trúc rất phong phú và đa dạng nhưng rất khó hiểu vì về toàn cục nó có vẻ bên ngoài lộn xộn đôi khi rất rườm ra. Ngay cả các nhà bác học người Anh ớ Viện nghiên cứu Khảo cổ Ân Độ trong thế kỉ XIX, khi trùng tu lại những công trình cổ cũng không phân tích được những nguyên nhân sâu xa của hình thức cấu trúc những công trình và những mạng đô thị ở Ân Độ. Nguyên nhân là các Sthapati (mục sư – kiến trúc sư) không bao giờ tiết lộ học thuyết Vastu Vidya cả. Đó là học thuyết về kiến trúc Ân Độ cổ từ thời Vệ đà: một khoa học huyển bí, truyền khẩu từ đời nọ sang đời kia, đến thời Trung cổ thì được chép lại trên giấy lá cọ khô. Các bản thảo Vastu Vidya ngày nay vẫn được trân trọng trong những nghi lễ tại các đền thờ Hindu. Nãm 1920 các nhà bác học mới đọc được các bản thảo có vẽ đối chiếu với kiến trúc để phân tích tìm hiểu nền kiến trúc phong phú bí hiểm này. Trong một bài văn cổ có viết: “Từ lâu, có một vật nào đó không có tên và hình dáng vật đó bao gồm cả trời và đất lại, khi các vị thần xuất hiện, họ cầm lấy và ấn nó xuống đất. Khi họ vứt nó xuống đất như thế nào thì lại giữ nguyên nó như thế ấy. Thần Brahma giao các vị thần giữ Hình 4
nó và gọi nó là Vastu Purusha”. Brahma buộc phải giữ nó trong một hình gọi là Vastu Purusha Mandala. Đó là một hình vuông xác định bởi bốn hướng. Truyền thuyết mô tả Purusha như một ông già có cái nhìn lo âu cúi gập làm hai, xấu xí và gù (hình 4). Thuyết nguồn gốc vũ trụ này giữ vai trò quan trọng trong kiến trúc Ân Độ. Khi con người xây dựng tức là tổ chức thế giới chung quanh vào một trật tự như xưa kia Brahma ép Purusha khi còn là vô định vào trong một hình hình học. Với các Sthapati thì xây dựng là tổ chức sự vật còn vô trật tự phù hợp với quy luật phổ quát theo một sơ đồ kì diệu của Vastu Purusha Mandala. Mỗi công trình là biểu hiện một chiến công mới thắng nguy cơ đi trệch khỏi trật tự vũ trụ và gìn giữ trật tự đó. Thực chất Purusha là vũ trụ đã được nhân cách hóa.

Sơ đồ vũ trụ trong cau trúc đô thị và công trình xây dụng của Ấn Độ 1

Theo sách “kiến trúc đại cương” Vastu Shastra thì Vastu Purusha Mandala có thể có 32 cách vẽ khác nhau. Đơn giản nhất là một hình vuông tiếp đó là các hình vuông được chia thành nhiều ô khác nhau, mỗi ô gọi là một pada tượng trưng cho một vị thần. Số pada có thể là 4, 9, 16, 25, 36, 49, 64, 81, …, 1024. Có hai loại Mandala đặc biệt hay dùng là Manduka: 8 X 8 = 64 pada và Paramasayika: 9×9 = 81 pada.
Sơ đồ vũ trụ này được áp dụng vào quy hoạch đô thị biểu hiện ớ mạng lưới dường theo ó vuông, có hai trục đường hoàng để xuyên qua thành phố, thẳng góc với nhau và có chu vi thành phố có đại lộ đám rước, với hệ thống đảng cấp rất phức tạp của xã hội Ân Độ gồm trên 2500 đảng cấp quy vào bốn loại đảng cấp lớn thì xưa kia người ta dự kiến mỗi thành phố giành cho một loại đắng cấp, ví dụ thành phố cho thợ đóng xe, thợ rèn, thợ giật, thợ dệt… Nhưng sau phải bỏ dự kiến này, vì càng ngày sự phân công xã hội càng phức tạp nên trên một Vastu Purusha Mandala có cả bốn loại đẳng cấp lớn ở, những phân vùng khác nhau: Đẳng cấp cao nhất là Brahman ớ phía bắc thành phố, đẳng cấp Kshatriya ở phía đông và đông-nam, Vaishya ở phía nam và đắng cấp thấp nhất là Shudra ở phía tây. Sách kiến trúc Manasara có đưa ra dạng quy hoạch đô thị hình tròn là dạng đặc biệt của Vastu Purusha Mandala và dạng quy hoạch ưa chuộng nhất là Svastika thiêng liêng, tượng trưng mặt trời của người Ariăng áp dụng vào việc sắp xếp các phòng trong một ngôi nhà cũng như các đường phố của một thành phố.
Sơ đồ vũ trụ lại được áp dụng vào mặt bằng những ngôi đền theo một luận thuyết về tỉ lệ, hài hòa rất phức tạp. Thuyết này giải quyết mối quan hệ hài hòa “thần diệu” giữa thời gian, không gian, đẳng cấp, theo sáu luật của sự hài hòa. Đó là “học thuyết về số dư” mà sự hoàn thiện giành cho Brahman, sự không hoàn thiện dành cho các sinh vật thuộc thế giới cảm tính được diễn đạt bằng toán học. Ngôi đền có mặt bằng nằm trong một mạng lưới ô vuông. Mặt bằng các ngôi đền thực chất là những hình vuông có dật cấp (gọi là ratha). Các mặt bằng của đền đài phương bắc có ba ratha phát triển dần lên đến năm rồi bảy ratha. Ngoài loại mặt bằng hình vuông trong đó có phân vùng các ô cho các loại thần linh như Brahma ở giữa, các nội thần, ngoại thần ở chung quanh, ớ phương nam Ân Độ lại có những ngôi đền có mặt bằng mà các đỉnh và các điểm đặc biệt trên trục dọc có mối quan hệ theo hình tam giác đều. Những tam giác này chồng chéo nhau rất phức tạp. Ngôi nhà ở trong đó thì cũng có mặt bằng phản ánh sơ đồ vũ trụ phổ quát này. Có bốn dạng mặt bằng ngôi nhà ở: hình chữ I, chữ L, chữ u, và chữ o (hay chữ “khẩu”). Có chừng 14000 tổ hợp khác nhau có tên chính xác từng kiểu không được phép xây dựng sai. Mặt bằng hình vuông chỉ được dùng cho đắng cấp Brahman còn các đẳng cấp khác phái dùng hình chữ nhật, hình này càng dài nếu đẳng cấp càng thấp.

Related posts