Kiến trúc 

Phong cách kiến trúc tân cổ điển (P1)

1. kiến trúc nhà công cộng phong cách Tân cổ điển
Phong cách Tân cố điển (Néoclassique) là một phong cách kiến trúc rất thịnh hành ở Châu Âu và Bắc Mỹ trong suốt thế kỷ 19, mặc dù mang sắc thái khác nhau ở mỗi nước nhưng nét cơ bản của phong cách này là phục hưng những giá trị, chuẩn mực, nguyên tấc của kiến trúc cổ điển Hy Lạp, La Mã tới những biến thái của chúng sau này như Phục Hưng, Baroque hay chủ nghĩa Cổ điển Pháp thế kỷ 17 – 18. Kiến trúc Tân cổ điển thể hiện tâm lý sính kiến trúc cổ điển Hy Lạp – La Mã, coi đây là đinh điểm của ngôn ngữ và hình tượng kiến trúc, mặt khác ngôn ngữ kiến trúc Cổ điển cũng cho phép tạo ra những công trình mang tính hoành tráng, kỳ vĩ có khả năng biếu đạt sức mạnh về mặt chính trị, kinh tế của một đô thị, một quốc gia.
Công trình kiến trúc công cộng theo phong cách Tân cổ điển đầu tiên ở Hà Nội chính là một toà nhà thuộc Sở chi huy quân đội Pháp trong khu thành cồ được hoàn thành năm 1897 do kiến trúc sư A.H. Vildieu thiết kế hiện vẫn còn tồn tại trên phố Lý Nam Đe. Tuy nhiên phải tới đầu thế kỷ 20, khi người Pháp tiến hành công cuộc xây dựng, mở mang Hà Nội nhằm biển nơi đây thành Trung tâm chính trị – kinh tế – văn hoá của toàn Liên bang Đông Dương, các công trình công cộng phong cách Tân cổ điển mới được xây dựng rộng rãi. Từ các công trình hành chính như Dinh toàn quyền. Dinh Thống sứ. Toà án đến các công trình thương mại và văn hoá như Sở thuế quan, bưu điện, ga xe lứa, khách sạn, nhà hát,…

Phong cách kiến trúc tân cổ điển (P1) 1

Mặt bằng Dinh Toàn quyển Dông Dương do C.G. Lichtenfelder thiết kế năm 1900

2. Một số công trình tiêu biểu
• Dinh Toàn quyển
Dinh Toàn quyền (Hôtel du Gouvervement General) do kiến trúc sư C.G. Lichtenfelder thiết kế năm 1900 được xây dựng năm 1902 trên khu đất rộng và nhiều cây xanh, án ngữ tuyến phố La République (phố Hoàng Văn Thụ ngày nay) và nhìn ra quảng trường Puginier (nay là quảng trường Ba Đình) nơi được coi là hạt nhân bổ cục trung tâm hành chính của Hà Nội thời gian sau đó.
Công trình gồm 4 tầng: Dưới cùng là tầng trệt dành cho các phòng phục vụ; tầng 1 bố trí phòng khánh tiết, thư viện và các phòng làm việc; tầng 2 có phòng làm việc cùa Toàn quyền Đông Dương, phòng họp, phòng khách, phòng ăn cùng các phòng làm việc; tầng 3 là nơi sinh hoạt của gia đình viên Toàn quyền.
Mặt bằng công trình hình gần vuông theo kiểu Palladio thời Phục hưng hậu kỳ có lối vào từ 3 phía và mang tính đối xứng không hoàn toàn do yêu cầu bố trí phòng ốc bên trong. Đây là nét độc đáo của toà nhà vì ở Hà Nội chi có duy nhất Dinh Toàn quyền là có dạng mặt bàng này.
Mặt chính công trình cho thấy ảnh hưởng của phong cách kiến trúc Palladio với sự tuân thủ nhịp điệu đặc – rỗng – dặc và các hàng cột thức cổ điển giàu tính trang trí. Toàn bộ công trình được đặt trên một tầng đế chắc đậm với lượng mở cửa rất nhỏ. tường xây tạo chỉ lõm, các bậc thang bàng đá nhấn mạnh tính bề thế. Mặt nhà chia thành 3 phần rõ rệt theo phương ngang. Khu vực trung tâm mang tính rỗng, được trang trí bàng các hàng cột La Mã, tầng 1 dùng thức Doric mạnh mẽ, tầng 2 dùng thức Ionic nhẹ nhàng, giữa hàng cột là các cứa mở rộng và kết thúc theo kiểu cuốn vòm, phần trên dược xử lý khá nhẹ với các ô cứa hình vuông phía dưới một diềm mái được trang trí rất tinh tế. Kết thúc theo phương ngang là hai khối nhô mạnh ra phía trước (avantcorps) mang tính đặc với hai hàng cửa có tương quan diện tích tương đối nhỏ so với mặt tường nhưng được trang trí cầu kỳ, hai phía cửa đều được nhấn mạnh bới các thức cột, tầng dưới thức Doric, tầng trên thức Ionic, kết thúc phía trên bằng hình thức hai Fronton xếp chồng lên nhau theo kiểu Baroque
Các mặt bên không sử dụng thức cột cổ điển nhưng vẫn tuân thủ tính đối xứng nghiêm ngặt. Tầng trệt và tầng 3 vẫn tuân thủ quy luật bố trí cửa trên mặt chính với lượng mở cửa nhỏ, khu vực giữa tầng một là hệ 5 cửa sổ và cửa đi cấu tạo kiều vòm cuốn Composite, phía trên có các hoa văn trang trí hình hoa lá đắp nổi, tầng 2 là các cửa chữ nhật kiểu Corinth có ban cônu chạy dài suốt khu vực giữa nhà. Khối kết thúc hai phía mặt bên có các cặp cửa cuốn kép Composite ở tầng 1, tầng 2 có bancông nhở ở giữa là cửa đi được trang trí cầu kỳ bởi các cột nhỏ theo thức Ionic, phía trên là một vòm trang trí kiểu Corinth.

Mặt sau nhà là thể hiện lặp lại theo quy luật của mặt chính nhưng ở mức độ đơn giản hơn nhiều về tính trang trí. Nét nổi bật ở đây là hệ cột Corinth La Mã có độ cao vượt suốt hai tầng nhà, phía dưới là ba cửa cuốn vòm Composite, tương ứng với ba cửa chữ nhật kiểu Corinth ở phía trên. Kết thúc hai phía cũng là những khối đặc nhô ra theo kiểu avantcorps với bancông và cửa đi cuốn vòm ở tầng 1, bancông nhỏ cùng nhô ra theo kiểu avantcorps với bancông và cửa đi cuốn vòm ở tầng 1, bancông nhó cùng cửa đi được trang trí thống nhất với mặt bên ở tâng 2.
Bên cạnh việc tuân thủ các quy tắc tổ chức không gian mặt đứng thời Phục hưng hậu kỳ, các chi tiết trang trí trên mặt đứng cho thấy công trình còn mang ảnh hưởng của phong cách Baroque với những đường cong uốn lượn, các Fronton xếp chồng lên nhau cùng các cửa mắt bò (oeil de boeuí). Chính sự pha trộn này cũng làm tăng thêm nét duyên dáng của công trình.
Với tư cách trụ sở cơ quan quyền lực cao nhất toàn xứ Đông Dương, với tính chất một công trình long trọng, nguy nga, được xử lý nhuần nhuyễn theo nguyên tắc kiến trúc Phục hưng hậu kỳ, Dinh Toàn quyền xứng đáng là đại diện lớn nhất cho thể loại nhà hành chính theo phong cách Tân cổ điển ở Hà Nội.
• Dinh Thống sứ Bấc kỳ:
Dinh Thống sứ Bắc kỳ (Hotel de la Residence Supérieure) nằm trong quần thể kiến trúc trục vườn hoa Paul Bert (Vườn hoa Lý Thái Tổ ngày nay) đặt vuông góc với hồ Hoàn Kiếm bao gồm toà Đốc Lý, Kho bạc, Bưu điện, dinh Thống sứ và chi nhánh ngân hàng Đông Dương. Công trình được kiến trúc sư A. Bussy thiết kế lần đầu năm 1909 theo tinh thần cổ điển Pháp thời Napoleon III, tuy nhiên khi xây dựng năm 1917, ông đă sửa bớt đi những chi tiết quá rườm rà và thêm vào đó một số yếu tố kiến trúc hiện đại thời bấy giờ
Toà nhà gồm 3 tầng: Tầng hầm chủ yếu là các kho, một số phòng phục vụ và phòng lưu trữ giấy tờ hành chính; tang I có phòng khách lởn dùng làm nơi tiếp tân, các phòng khách nhỏ, các phòng làm việc và phòng đợi, ngoài ra còn có phòng ăn, phòng chơi hi-a, phòng hút thuốc; tầng 2 có phòng họp Hội đồng Bắc Kỳ và các phòng nghi với đầy đù tiện nghi.
Mặt bàng công trình theo hình chữ nhật, các phòng chính được bố trí đối xứng có hành lang bao quanh, phía sau là các phòng phục vụ và khu vệ sinh chung. Đảm trách giao thông theo phương đứng là một cầu thang đại hội ngay chính giữa nhà, ngoài ra còn có cầu thang phục vụ cạnh thang chính và hai cầu thang phụ ở góc phía sau nhà

Mặt chính của công trình hướng ra đại lộ Henri Rivière (phố Ngô Quyền ngày nay) có cấu trúc đối xứng và được chia thành ba phần theo cả phương ngang lẫn phương đứng. Mảng trung tâm được nhấn mạnh bởi một cửa ra – vào lớn hình cuốn vòm kết hợp với một mái hiên hình cánh hoa bằng kính và kim loại theo phong cách Art Nouveau của Hertor Guimard, phía trên là một cửa sổ lớn và được kết thúc bởi một Fronton dựa trên hai cặp bổ trụ vuông được trang trí bởi hình thức đầu cột Ionic. Đặc biệt khu vực trung tâm còn được nhấn mạnh bởi một khối mái Mansard có phần đỉnh mái được trang trí khá cầu kỳ. Hai bên là hai phần thân nhà đối xứng nhau, mỗi bên có 5 bước gian gồm 2 hàng cửa sổ, phía dưới là các cửa cuốn vòm, phía trên cửa hình chữ nhật, giữa các cửa là mảng tường được nhấn mạnh phía trên bởi một khung trang trí hình trái xoan (cartouche), một motif trang trí phổ biến thời kỳ văn hoá Phục hưng. Kểt thúc phưong ngang nhà là các cặp bổ trụ vuông với đầu cột kiểu Ionic, phía dưới là một cartouche lớn được trang trí bởi một tràng lá theo motif cổ điển

Dinh Thống sứ Bắc Kỳ đầu thế kỹ’ XX

Mặt bên có diện tích không lớn nên các chi tiết trang trí mang tính thống nhất với mặt chính, các bổ trụ vuông với đầu cột Ionic được nhắc lại làm tăng tính vừng trãi và uy nghiêm của toà nhà. Các cửa sổ bố trí khu vực giữa được phối kết thành từng hàng 3 cửa liên tục làm tăng diện tích các màng tường đặc ờ hai phía, một thủ pháp làm tăng tính chắc đặc cho hồi nhà.
Mặt sau nhà được xử lý theo cùng quy tắc với mặt chính nhưng ở mức độ đơn giản hơn về tính trang trí. Khu trung tâm vẫn được nhấn mạnh nhưng chủ yếu bàng thủ pháp hình khối, các bổ trụ với đầu cột Ionic, các hình thức trang trí cầu kỳ không còn được sử dụng. Phần thân nhà có hệ thống cửa sổ bố trí giống như mặt trước nhà nhưng giữa chúng chỉ có những hoạ tiết trang trí đơn giản. Tuy nhiên thì về mặt hình khối, tỷ lệ, phương cách trang trí theo tinh thần cổ điển vẫn đảm bảo sự thống nhất giữa các mặt đứng.
Dinh Thống sứ Bắc Kỳ được xây dựng gần như đồng thời với Văn phòng Phủ Thống sứ (Trụ sở Bộ lao động thương binh xã hội), khách sạn Métropole và đều mang phong cách Tân cổ điển, cùng vườn hoa Chavasieux (vườn Diên Hồng) tạo thành một quần thể có giá trị rất lớn không chỉ về mặt kiến trúc mà cả về mặt lịch sử ,văn hoá và cảnh quan, đã trở thành một di sản quý giá của thủ đô Hà Nội.

Xem thêm: Bán nhà Hà Nội dưới 2 tỷ

Related posts