Kiến trúc 

Nền kiến trúc Việt Nam và 2 lần biến động lớn

Từ Cách mạng tháng 8/1945 đến nay, nền kiến trúc của chúng ta đã trải qua hai lần biến động lớn. Lần thứ nhất được tính từ sau thắng lợi cuộc kháng chiến chống Pháp (1954), lần thứ hai được tính từ 1986, năm bắt đầu chính sách mở cửa của Đảng sau Đại hội Đảng lần thứ VI. Vào cuối những nãm 50 và đầu những năm 60, khi một nửa nước được giải phóng, chúng ta đi từ rừng sâu về thành phố. Trước đây, trong kháng chiến, chúng ta chỉ có trong tay tre, nứa và gỗ, nay chúng ta có gạch, đá, ximăng, sắt thép, bêtông, chúng ta có thành phố, chúng ta có hoà bình để xây dựng. Một câu hỏi đặt ra cho các kiến trúc sư là xây dựng những công trình như thế nào ? Trong kháng chiến gần như toàn bộ các công trình đều là tạm thời bằng tre nứa gỗ, nay là những công trình vĩnh cửu trong thành phô’ bằng những vật liệu bền vững. Trong hoàn cảnh chưa tìm được hình thức riêng để biểu hiện công trình kiến trúc của mình trong thời đại mới, các kiến trúc sư tìm đến các di sản kiến trúc đã được thừa nhận là tốt đẹp và mẫu mực của loài người, đó là kiến trúc CỔ điển Hi Lạp – La Mã. Thế hệ KTS thứ nhất cùa chúng ta được đào tạo trong trường Beaux Arts dưới thời Pháp thuộc nắm rất vững hệ thống nghệ thuật kiến trúc này. Hệ thống cổ điển phương Tây đã được vận dụng thành một loại Tân cổ điển đã giúp các kiến trúc sư thế hệ thứ nhất biểu hiện được tính chất đàng hoàng của người chiến thắng, tính vững vàng của chế độ đang đi lên, sự ổn định của tư tưởng xã hội qua những bố cục kiến trúc nghiêm chỉnh có các trục đối xứng, hình thức phân minh ngang bằng sổ thẳng và tỉ lệ hài hoà tuy còn đơn giản và sơ lược. Những công trình đã để lại ấn tượng tốt đẹp của thời kì những nãm 60 như Học viện Thuỷ lợi, Tống cục Thống kê của KTS. Đoàn Vãn Minh, Trường Nguyễn Ái Quốc, Trụ sở Bộ Xây dựng của KTS. Nguyễn Ngọc Chân, Lễ đài Ba Đình, nhà Triển lãm Hải Phòng của KTS. Nguyễn Văn Ninh, Hội trường Ba Đình của KTS. Trần Hữu Tiềm và Nguyễn Cao Luyện v.v…

Nền kiến trúc Việt Nam và 2 lần biến động lớn 1

Khách sạn Hilton. Ảnh: Đặng Đức Cường

Lần biến động thứ hai của nghệ thuật kiến trúc của chúng ta được thấy từ thời kỳ “mở cửa” với 5 thành phẩn kinh tế. Lần này sau một thời gian bao cấp, hình thức kiến trúc sơ lược và khô khan nghèo nàn với hệ thống thiết kế điển hình cũ, thời kì mở cửa từ cuối những năm 80 đã mang lại một luồng gió mới làm khới sắc nển kiến trúc của chúng ta. “Cửa mở” các ảnh hưởng nước ngoài tràn vào ồ ạt cả cái tốt lẫn cái xấu. Cái gì đối với chúng ta cũng lạ, cũng hay. Trong ngành kiến trúc và xây dựng thì nhiều vật liệu mới, tốt, bền, đẹp, nhiều trang thiết bị hiện đại; trong thiết kế thì thời hiện đại mang lại nhiều nhu cầu mới trong ãn ở, làm việc, đi lại nên không gian kiến trúc không đơn giản như xưa nữa. về nghệ thuật kiến trúc thì các ảnh hưởng muôn hình muôn vẻ tràn vào qua các phương tiện truyền thông và qua các công trình liên doanh do nước ngoài thiết kế. Các phong cách kiến trúc từ hiện đại, High-Tech, Hậu hiện đại phương Tây và các nước trong khu vực đến tân cổ điên tràn vào nước ta rất phong phú. Đứng trước một ngã ba đường, không phải là một ngã 3 mà là một ngã 6 ngã 7, kiến trúc của chúng ta đi hướng nào đây ? Thoạt đầu, xuất hiện một cách tự nhiên là những phản ứng chống đối lại những gì mà nhiều nãm trước đây gò bó người thiết kế xây dựng: để đối lại những hình hộp lắp ghép vuông vắn khó khan người ta làm các đường cong ở mặt bằng, mặt đứng, ở khắp mọi nơi; để đối lại với các bức tường gạch nặng nề người ta làm các mảng tường kính khung nhôm thanh mảnh nhẹ nhàng; để đối lại mái bằng người ta làm mái dốc lợp ngói, các chóp đủ kiểu. Sau những phản ứng đó người ta chưa tìm được một con đường riêng để thể hiện nghệ thuật kiến trúc việt nam trong thời đại mới. Một lần nữa người ta lại nghĩ đến giá trị vĩnh cửu của hệ tliông cổ diên phương Tây mà cái gần gũi nhất là di sản kiến trúc mà người Pháp để lại trên đất nước ta. Đó là phong cách cổ điển Pháp và Tân cổ điển ở các công trình công cộng, phong cách dân gian một số địa phương nước Pháp trong các công trình biệt thự, nhà ở. Thế là một cơn sốt những mái hồi tam giác (fronton), các thức cột Hi Lạp – La Mã cải biên, các tràng hoa (guirlande), cửa sổ mắt bò, tầng mansart v.v… Lần quay lại cổ điển những nãm 90 này khác lần quay lại cổ điến những năm 60 ở nhiều điểm:
– Những năm 60, đội ngũ các kiến trúc sư thế hệ thứ nhất là những tác giả vững tay nghề, đã tạo nên một phong cách Tân cổ điển gần như thuần nhất ở tất cả mọi công trình mặc dầu mỗi công trình đều có ghi dấu ấn của từng cá tính tác giả, nhưng về tổng thể nó có định hướng rõ rệt gần như một trường phái.
– Về tư tưởng xã hội thì khá ổn định, cuộc sống vật chất tuy nghèo nhưng tinh thần hồ hởi sau kháng chiến thắng lợi do đó kiến trúc cũng phản ánh được tính chất đi lên nghiêm chỉnh mạnh mẽ, một loại Tân cổ điển giản dị mộc mạc.
– Việc quay lại phong cách cổ điển những năm 90 thì phức tạp hon nhiều:
Trước hết là sự biến động của tư tưởng xã hội trong thời gian “mớ cửa”. Từ nền kinh tế bao cấp chuyển sang 5 thành phần kinh tế, từ trạng thái gần như tự cấp tự túc, độc quyền của quốc doanh chuyển sang hợp doanh, liên doanh với nước ngoài, tư nhân hoá v.v… xã hội biến đổi nhanh chóng, hàng hoá thừa thãi, lối sống thay đổi. Bên cạnh những ưu điểm làm khởi sắc cuộc sống của các đô thị cũng có những yếu tố tiêu cực làm suy giậm đạo đức truyền thống.

Related posts