Kiến trúc 

Mối quan hệ giữa quốc tế và dân tộc trong nghệ thuật kiến trúc

Mối quan hệ giữa quốc tế và dân tộc trong nghệ thuật kiến trúc thực chất là ảnh hường của các trào lưu nghệ thuật kiến trúc trên thế giới vào Việt Nam và tác động tương hỗ giữa tính chất trào lưu quốc tế và tính dân tộc trong nghệ thuật kiến trúc ở Việt Nam.
Trong thời kỳ phong kiến, việc giao lưu với nước ngoài của Việt Nam rất hạn chế, nghệ thuật kiến trúc việt nam chịu ảnh hưởng của kiến trúc Trung Hoa ít nhiều, nhất là trong các công trình về Nho giáo và lâu đài. Từ khi thực dân Pháp đến xâm lược, các trào lưu kiến trúc phương Tây bắt đầu du nhập vào nước ta. Việc truyền bá đạo Gia tô cũng đồng thời là quá trình xâm nhập các phong cách kiến trúc Roman (Vương cung Thánh đường ở Sài- Gòn, 1880) và Gothique (Nhà thờ lớn Hà Nội – 1884).

Mối quan hệ giữa quốc tế và dân tộc trong nghệ thuật kiến trúc 1

Tất cả các công trình chính thống của thực dân Pháp ở Việt Nam đều được KTS Pháp thiết kế từ bên Pháp mang sang xây dựng. Hầu hết chúng được xây dựng vào những năm đầu tiên của thế kỷ XX, theo phong cách cổ điển như Phục hưng (dinh toàn quyền, Nhà hát lớn Hà Nội), phong cách cổ điển Pháp (toà án tối cao; bệnh viện K, trụ sở Công ty đường sắt Vân Nam, ga Hà Nội), Tân cổ điển (nhà băng Đông Dương ở Hà Nội, bảo tàng Chàm ớ Đà Nẵng) và phong cách Baroque…
Phong cách theo trào lưu Modeme được các KTS Pháp thực hiện ở Việt Nam trong nhũng năm 30 – 40 như bách hóa Godard, khách sạn Hòa Bình, câu lạc bộ Ba Đình, bưu điện quốc tế ở Bờ Hồ, bệnh viện Saint Paul Sài Gòn, khách sạn Majectic Sài Gòn… Còn phong cách kiến trúc dân gian Pháp được người Pháp làm trong nhũng biệt thự của giới quan chức và tư sản Pháp ở Việt Nam.
Trong nhũng nãm 50 – 60, Liên Xô (cũ) và Trung Quốc vẫn thực hành phong cách Tân cổ điển. Mối bang giao khăng khít với 2 nước này đã truyền bá phong cách này sang Việt Nam và chúng ta có một loạt các công trình của Nhà nước mang phong cách Tân cổ điển đơn giản do thế hệ các KTS Việt Nam được đào tạo trong Trường cao đẳng Mĩ thuật Đông Dương thiết kế. Họ chính là thế hệ thứ nhất của các KTS hiện đại Việt Nam.
Trào lưu Kiến trúc hiện đại vào nước ta theo các du học sinh được đào tạo ở Âu Mĩ và các nước XHCN. Việc đào tạo KTS trong nước cũng sứ dụng những giáo trình của phương Tây do đó các trào lưu kiến trúc hiện đại thế giới bắt đầu phát huy ở nước ta, chủ yếu là chủ nghĩa Công năng với phong cách Quốc tế.
Mối quan hệ quốc tế và dân tộc ở Việt Nam không đơn thuần một chiều là Việt Nam học tập làm những công trình theo các phong cách quốc tế mà còn có một số trường hợp các KTS Pháp đã học tập nghệ thuật kiến trúc dân tộc Việt Nam để làm một số công trình. Đó là tác động tương hỗ có tác dụng tích cực trong việc làm phong phú nền kiến trúc hiện đại Việt Nam. KTS Arthur Kruze giáo sư trường Cao đẳng Mĩ thuật Đông Dương đã làm một số công trinh theo phong cách kết hợp mái cong cổ điển Việt Nam vào ngôi nhà hiện đại như các nhà số 4, 16A, 73 Lý Nam Đế, Câu lạc bộ Thủy quân đường Trần Phú nay là Tổng cục Thể dục thể thao (1939 – 1940), biệt thự Didelot (1939) ở góc phố Hoàng Hoa Thám và Ngọc Hà. Đây là những công trình mang dáng dấp dân tộc và đẹp, sử dụng đến nay vẫn tốt.
Đông Dương học xá với 4 ngôi nhà lớn có mái cong của KTS Jacques Lagisquet và một ngôi nhà phục vụ công cộng hai tầng của các KTS Chauchon Masson và Gilles cũng có mái cong dân tộc. Các công trình của KTS Ernest Hébrard như Sở Tài chính, đại học Đông Dương, bảo tàng Louis Finot, nhà thờ Cửa Bắc… cũng được tác giả khai thác ngôn ngữ của hệ thống mái nhà để thể hiện tính dân tộc. Nhưng do sự hiểu biết không sâu về nghệ thuật kiến trúc cổ điển Việt Nam nên ông vẫn có những nhầm lẫn và tạo nên những tác phẩm chiết trung châu Á hoặc theo quan niệm một loại nghệ thuật Sino – Annamite.
Cũng trong nãm 1930 Gaston Roger xây dựng Viện Pasteur ở Hà Nội, cộng tác với họa sĩ Tardieu Hiệu trưởng Trường Mĩ thuật Hà Nội làm câu lạc bộ cựu chiến binh (sau này là câu lạc bộ Đoàn kết, nay đã bị phá bỏ), cũng sử dụng hệ thống mái ngói để tạo hiệu quả kiến trúc dân tộc Việt Nam.
Từ những năm 90 với chính sách mở cửa của Nhà nước, ảnh hưởng của các trào lưu Kiến trúc hiện đại và Hậu hiện đại đã vào Việt Nam một cách ồ ạt, nhanh chóng biến đổi bộ mặt các đô thị ở Việt Nam. nhiều phong cách kiến trúc hiện đại của nhiều nước được thể hiện trong các công trình liên doanh nhất là các khách sạn. Những công trình này thường là nhà cao tầng có thiết kế nghiêm chỉnh nhưng không thích nghi với điều kiện thời tiết ở Việt Nam và hầu hết dùng biện pháp điều hòa khí hậu nhân tạo. Một số có quan tâm đến điều kiện địa phương đã tạo những hiên rộng, những hệ thống chắn nắng. Trong kiến trúc nhà ở nhân dân đô thị thì phổ biến nhất không phải là kiến trúc dân tộc mà là một loại kiến trúc chắp vá, có người vẫn gọi là hội chứng kiến trúc Pháp. Thực ra đây là một loại Tân cổ điển hổ lốn với các cột thức Hi Lạp – La Mã cải biên, các fronton tam giác các vạch ngang tường kiểu Phục hưng trộn lẫn với hệ thống mái ngói cầu kì phức tạp và các kiểu chóp đa dạng. Đây là thời kì mà các mối quan hệ quốc tế và dân tộc chưa tìm được phương thức kết hợp hài hòa. Những ảnh hưởng quốc tế chưa được lựa chọn, tiêu hóa vẫn còn sống sượng và bản sắc dân tộc bị lu mờ trong mớ hỗn độn cột thức fronton, tam giác mái ngói, các loại chóp… Các công trình của Nhà nước ít mang tính chất Tân cổ điển hơn, đã có một số nét Hậu hiện đại nào đó nhưng còn rụt rè và chưa thể hiện tính dân tộc hiện đại.
Đế có mối quan hệ quốc tế và dân tộc phát huy tác dụng tốt, các KTS Việt Nam cần học tập nghiên cứu những di sản kiến trúc dân tộc những kinh nghiệm của nước ngoài, những bài học vé giữ gìn bản sắc dân tộc khi hội nhập toàn diện với thế giới.

Related posts