Kiến trúc 

Kinh nghiệm bao tồn và trưng bày di tích cổ trong thành phố

Ở các nước, khi khới công xây dựng một công trình kiến trúc thì hiện trường cũng được đào bới để xem có những di tích xa xưa đáng giá không. Có khi song song với việc đào móng để xây dựng công trình, các nhà kháo cổ cũng xem xét tại hiện trường để phát hiện các di tích của thời trước nhằm có kế hoạch bảo tồn. Ớ nước ta cũng vậy, khi xây dựng lãng Chủ tịch Hồ Chí Minh, các nhà khảo cổ và sử học cũng tìm kiếm được các hiện vật tại hiện trường và hiện nay trên khu đất dự định xây dựng nhà Quốc hội, các nhà khảo cổ đã tiến hành khai quật được rất nhiều di tích quý giá về kiến trúc các thời kỳ xa xưa từ các triều đại Lý, Trần, Lê, chứng tỏ từ một ngàn năm nay nơi đây vẫn là trung tâm chính trị của cả nước.
Việc bảo tồn nhũng di tích tìm được ngay ở trung tâm thành phố là một vấn đề phức tạp hơn rất nhiều so với địa điểm ở một nơi đồng không mông quạnh hay rừng núi. Những hiện vật có thể mang đi được thì dễ giải quvết, người ta chỉ việc mang đi bảo quản trong những môi trường tiện nghi thích hợp và cũng dễ dàng trưng bày cho công chúng xem. Nhưng những hiện vật không thể mang đi được như những bức tường thành, những nền móng nhà, những con đường lát gạch, đá, những cái giếng, bậc thềm v.v… thì làm cách nào bảo quản được ngay trong môi trường đô thị sầm uất, hơn nữa đê trưng bày cho công chúng xem thì lại càng khó khăn, nếu khu di tích rộng hơn cả lại nằm tại địa điểm quan trọng hoặc cư dân đông đúc thì giải pháp bảo tồn càng phức tạp. Năm 1981 tổng thống Pháp Francois Mitterrand quyết định chỉnh trang lại toà lâu đài bảo tàng Louvre với chức năng hoàn toàn làm bảo tàng mỹ thuật, vì trước đây Bộ Tài chính vẫn chiếm một phần lâu đài là khu vực Flore. Khi trụ sở Bộ Tài chính mới ở Bercy xây dựng xong Bộ này chuyển về đó và Louvre trở thành Đại Louvre hoàn toàn chỉ có một chức năng là bảo tàng. Việc chỉnh trang được giao cho KTS I. M. Pei người Mỹ gốc Hoa. Phương án của Pei là tạo một lối vào bảo tàng ở giữa sân Napoléon, lối vào này là một kim tự tháp bằng thuỷ tinh, từ đây có đường dẫn đến ba cánh chính của bảo tàng là cánh Richelieu, cánh Suny và cánh
Denon. Đê thực hiện phương án này, sân Napoléon nằm giữa ba cánh lâu đài được đào bới lên. Trong quá trình thi công, người ta phát hiện ra một toà thành nằm sâu dưới đất, toà thành này có niên đại từ thế kỷ XII và nằm hoàn toàn dưới lâu đài Louvre được xây dựng từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XVIII. Di tích khảo cổ này thật sự quý giá vì toà thành hầu như còn nguyên vẹn, nhưng nó lại nằm dưới Louvre, không thể phá Louvre đi để bảo tồn toà thành. Người ta dã để lộ một phần tường thành cho khách tham quan có thế tiếp cận, sờ mó được vào mảng tường đá đồ sộ này, cạnh dấy là một mô hình toàn bộ của toà thành. Như vậy là vừa bảo vệ được di tích, vừa trưng bày cho công chúng thướng lãm mà không ảnh hướng gì đến cung diện Louvre. Việc phát hiện di tích cổ này lại làm cho bảo tàng Louvre thêm phong phú.

Kinh nghiệm bao tồn và trưng bày di tích cổ trong thành phố 1

Ớ Quáng Châu Trung Quốc, có một khu trưng bày di tích cố khá hấp dẫn. Trên đại lộ Bắc Kinh, có một đoạn đường dành cho người đi bộ. Một cổng chào đơn giản báo hiệu bắt đầu đoạn đường đi bộ. Hai bên đường là các cửa hàng bán quần áo, hiệu thuốc, hiệu kim hoàn, hiệu sách v.v… Giữa đường là khu trưng bày, hai bên khu trưng bày là đường cho người đi bộ. ơ dưới khu phố Bắc Kinh này người ta phát hiện ra di lích ngưỡng cửa của một cống thời nhà Tống, viên đá kè cột của một cổng nhà Tống (nãm 960 – 1279), bệ của cổng thời Nam Tống (1127 – 1279), mặt đường thời nhà Minh (1368 – 1644) v.v…
Người ta đã lát mặt đường bằng kính, khu vực trưng bày được giới hạn bằng những chậu cây cảnh có chãng dây xích để ngăn người đi bộ bước vào kính. Dưới kính, sâu chừng một mét là di tích những tảng đá kê cột, những con đường bằng đá, bằng gạch xây nghiêng thời Tống – Minh. Cứ khoáng hai chục mét trưng bày lại có một lối đi qua để người xem có thể sang bờ đường bên kia quan sát thêm. Tại đầu đoạn đường trưng bày có biến đề: “Đường Bắc Kinh – Di tích cổ ngàn năm”, cuối đoạn đường trưng bày có một biển thuyết minh khá chi tiết về di tích bằng tiếng Trung và tiếng Anh. Phần trưng bày triển lãm di tích này rất đẹp, lịch sự, khoa học và rõ ràng. Di tích được bảo vệ ngay tại chỗ dưới mặt kính, người quan sát có điều kiện xem rất rõ hiện vật và các ghi chú thuyết minh.
Ở nước ta năm 2002 cũng đã làm một việc tương tự như ớ Quảng Châu nhưng với một quy mô rất khiêm tốn. Đó là việc khai quật ớ chùa Lân (Yên Tử) dưới sự chỉ đạo của cố tiến sĩ Trịnh Cao Tướng, đã phát hiện ra nền móng của ngôi chùa, cùng những hiện vật thời Trần Nhân Tông đến đây tu hành, đã cùng hai vị sư tổ Huyền Trang và Pháp Loa thành lập nên phái Trúc Lâm. Di tích nền móng ngôi chùa cũ rất quý giá, nhưng không thể vì để bảo tồn di tích nền móng này mà không được xây dựng ngôi chùa Lân trên miếng đất đó. Người ta đã thực hiện giải pháp dành vài mét vuông trước của chùa Lân hiện nay để lợp kính bảo vệ một đoạn nền móng cũ đồng thời trưng bày di tích cho công chúng biết đến ngôi chùa cổ từ thời nhà Trần. Giải pháp đó đã giải quyết thoả dáng yêu cầu bảo tồn, trưng bày triển lãm, đồng thời không trở ngại việc xây dựng ngòi chùa mới. Đó là một giải pháp thiết thực.

Related posts