Kiến trúc 

Kiến trúc dân gian mới ở Hà Nội

Khoảng mười năm trở lại đây, việc xây dựng nhà cửa của nhân dân Hà Nội rất khởi sắc. Khắp mọi nơi, đâu đâu cũng thấy các đống gạch xếp cao ngất ngưởng. Xe tải các loại to nhỏ hàng đêm đổ vật liệu xây dựng xuống ầm ầm. Trong các ngõ ngách, xe thồ chớ vật liệu len lỏi đi suốt ngày. Người dân xây dựng rất nhiều. Hầu hết những ngôi nhà dân đều từ ba tầng trở lên với một mặt nhà rất hẹp trên dưới 3m. Nguyên nhân là từ khi “mở cửa”, việc làm ăn dễ dàng hơn, người dân có tích luỹ được một số tiền, con cái dần lớn lên, nhu cầu về diện tích ở tăng, người ta xây nhà mới, sửa nhà cũ, nâng tầng, mở rộng… Việc xây dựng rất rầm rộ, nhưng xây nhà theo kiểu nào? Sau vài thập kỉ xây dựng rất ít trong điều kiện chiến tranh và cơ chế bao cấp, người dân chỉ thấy những ngôi nhà mái bằng lắp ghép panen tấm nhỏ, rồi tấm lớn, những ngôi nhà tập thể không một chi tiết trang trí, những ngôi nhà hình hộp khô khan. Đến nay điều kiện kinh tế rộng rãi hơn, vật liệu nhiều hơn thì phản ứng tất nhiên của họ là phải xây dựng “đẹp” mà theo họ đẹp nghĩa là phải có nhiều đường cong, nhiều đường xiên, nhiều trang trí. Những ngôi nhà theo phong cách cổ điển phương Tây với các mái hồi hình tam giác, những thức cột có đầu cột hình hoa lá hay hình xoáy trôn ốc thoả mãn được nhu cầu thị hiếu của người dân. Việc quay lại hình thức mái ngói cũng là một phản ứng với cái mái bằng khô khan mấy chục năm nay.
Ta thử vẽ chân dung của trào lưu kiến trúc dân gian mới ở đô thị này. Trước hết “hội chứng kiến trúc Pháp” xuất hiện với hai hình thức cơ bản là cổ điển phương Tây với các chi tiết cột thức Hi Lạp, La Mã, Phục hưng, Baroque… và kiểu nhà dân gian Pháp với các mái gập đầu, các con sơn hình tam giác, ống khói lò sưởi và nhất là với cái chóp trên mái.

Kiến trúc dân gian mới ở Hà Nội 1

“Hội chứng kiến trúc Pháp” dẫn đến những khu vực nhà dân có đầy chóp trông rất ngộ nghĩnh, những dãy phố “nhái” theo phong cách Tây một cách ngờ nghệch, “quê mùa”, những con sơn giả, những ống khói giả chỉ mang tính chất trang trí thôi.
Bên cạnh “hội chứng này còn có một số biểu hiện hình thức nữa theo xu hướng lạm dụng kết cấu và vật liệu hiện đại như những mảng tường kính to lớn, những dàn không gian nhưng chỉ làm nhỏ tí để che mưa cho cửa vào…
Những “bệnh” này sinh ra do sự thiếu hiểu biết và hợm của. Bên cạnh đó có những xu hướng khác tuy không mạnh mẽ bằng nhưng lành mạnh hơn như xu hướng tìm tòi tính chất dân tộc. Xu hướng này biểu hiện rõ rệt nhất ở cái mái ngói. Một số cồng trình có mái ngói rất duyên dáng, trong đó có những tìm tòi sáng tạo, nhưng cũng không ít công trình có xu hướng phức tạp hoá cái mái ngói, tạo nên một hệ thống mái cầu kì như một trò chơi ghép các loại mái ngói ngang dọc chồng chéo. Xu hướng dân tộc cũng hay sử dụng biện pháp trang trí bằng những hoa văn cách điệu theo các mô tip cổ điển Việt Nam. Hướng này cũng có những thành công nhất định.
Song song với xu hướng dân tộc, vẫn có những ngôi nhà dân được thiết kế theo kiến trúc hiện đại với những nguyên tắc do Le Corbusier nêu ra nhưng đã được vận dụng sáng tạo cho phù hợp với điều kiện vật liệu và kết cấu ở nước ta, với điều kiện thiên nhiên khí hậu ở Hà Nội. Những ngôi nhà này không lạc hậu, trái lại vẫn dễ coi hơn những ngôi nhà “nhái” kiến trúc cổ điển phương Tây.
Như vậy rõ ràng là đã ra đời một trào lưu kiến trúc dân gian mới ở Hà Nội nói riêng và ở trên cả nước nói chung. Trào lưu này không ai ngãn cản nổi, nó phát triển mạnh mẽ và nhanh chóng hơn tất cả những thời kì trước ở nước ta. Đó là kết quả của chính sách mở cửa, của sự tăng trưởng kinh tế trong các đô thị. Như một đứa trẻ mới ra đời, nó rất mạnh khoẻ, nhưng trong những bước chập chững ban đầu nó loạng choạng, vấp váp âu cũng là lẽ thường tình. Những “hội chứng” và một số ‘bệnh” nói trên là cái ấu trĩ ban đầu của một trào lưu rồi sẽ qua đi , chứng cứ là “hội chứng mái chóp” ồ ạt một thời nay đã mất dần. “Đứa trẻ” sẽ lớn lên mạnh mẽ, hết chập chững và sẽ bước những bước vững chắc. Nó sẽ càng nhanh chóng trưởng thành hơn nếu có sự chăm sóc hướng dãn chu đáo.

Related posts