hy vong moi cho nen kien truc viet nam 53e975c4cba3d - Hy vọng mới cho nền kiến trúc Việt NamKiến trúc 

Hy vọng mới cho nền kiến trúc Việt Nam

Tại Đại hội VI Hội kiến trúc sư Việt Nam tháng 6/2000, trong bản tham luận nhan đề “Chúng ta đaìVị ở đâu ?” tôi đã trình bày tình cảnh thật sự hoang mang của giới kiến trúc sư chúng ta trước không phải là một ngã ba đường mà là một ngã sáu, ngã bảy. Thế rồi cái gì phải đến cũng đã đến. Trong bối cảnh hướng đi chưa rõ ràng, đứng trước bao nhiêu cám dỗ của những xu hướng nghệ thuật kiến trúc muôn hình muôn vẻ, nền kiến trúc của chúng ta đã có những bước đi chệnh choạng khi tiến, khi lùi và mắc phải một số bệnh tật, một số hội chứng không lành mạnh. Tất cả những bệnh tật và hội chứng đó như bệnh “chóp”, bệnh “phục cổ”, trò chơi “biểu diễn mái”, các mảng tường kính lớn suốt nhiều tầng nhà và hội chứng “kiến trúc Pháp”, v.v… tóm lại đều có một tên chung là bệnh hình thức. Tại sao bệnh hình thức lại xuất hiện vào thời điểm đó? Sau mấy chục năm chiến tranh, chúng ta sống trong hoàn cảnh thiếu thốn trăm bề về vật chất, kiến trúc của chúng ta phát triển chậm chạp với hình thức sơ sài đơn giản, tối thiểu – Đó là thời kì nghèo khổ người ta cần no bụng. Nay kinh tế khá lên đôi chút, cần mặc đẹp và ở đàng hoàng hơn. Làm đẹp là một thuộc tính của con người và cũng là một mong muốn chính đáng. Karl Marx nói đại ý là: con người làm mọi thứ theo nguyên tắc đẹp, nhưng cái đẹp là một phạm trù phụ thuộc nhiều yếu tố như thời đại, dân tộc, phong tục tập quán, nét văn hoá, kinh tế và nhất là trình độ cảm thụ nghệ thuật. Song song với nhu cầu về “cái đẹp” còn có nhu cầu biểu hiện “cái oai” nữa.

Hy vọng mới cho nền kiến trúc Việt Nam 1

 

Đối với người dân, biểu hiện cái oai tốt nhất là sự giàu có vì thời đại thay đổi, các tiêu chí cũng thay đổi, người giàu dễ được kính trọng, nhưng cạnh đó không thể không tính đến tâm lí trưởng giả học làm sang. Đối với các cơ quan Nhà nước, biểu hiện cái oai có chiều hướng không lành mạnh, vì nhiệm vụ của họ là phục vụ nhân dân, cán bộ nhà nước là đầy tớ của dân. Việc đua nhau làm các trụ sở quận, huyện to lớn khắp trong nước chỉ làm cho dân có cảm giác sợ hãi khi đến “cứa quan” thôi. Loại công trình kiến trúc này nên trang nghiêm, giản dị, nhưng gần gũi thân mật, người dân đến đây không ngần ngại. Bỏ nhiều tiền của dân vào việc xây dựng những công trình hành chính đồ sộ cũng như mua những chiếc xe hơi sang trọng là biểu hiện cái oai không lành mạnh. Cái đẹp và cái oai đó được loại kiến trúc cổ điển phương Tây đáp ứng đầy đủ. Thế là một trào lưu làm các công trình kiến trúc theo kiểu cổ điển phương Tây, xuất phát từ kiến trúc cổ Hi Lạp, cổ La Mã diễn biến qua nhiều thế kỉ thành các phong cách Phục hưng, Baroque, chú nghĩa cổ điển Pháp v.v… Trào lưu này xuất hiện ớ nước ta từ giữa những nãm 80, phát triển mạnh mẽ trong những năm 90, 2000, và tồn tại đến tận hôm nay, dưới cái tên mà chúng ta quen gọi là “hội chứng kiến trúc Pháp”. Hội chứng này là bệnh nặng nhất lan tràn khắp trong nước trong thời gian dài, nó là một bệnh hình thức tốn kém nhất vì trong một ngôi nhà có biết bao chi tiết gờ chỉ, đắp nổi ở đầu cột, chân cột, bệ cột, mái hồi, trần, cửa đi, cửa sổ, góc tường, tràng hoa V.V…. chưa kể các phù điêu và tranh tường… Song song với hội chứng này là các kiểu nhà dân gian châu Âu, có mái gập đầu, con sơn giả, ống khói lò sưởi giả, hội chứng “chóp” và những bệnh đã kế ớ đầu bài viết này. Nhiều nãm đã trôi qua, việc xây nhà vẫn không ngừng phát triển và tình hình kiến trúc đã có nhiều diễn biến đáng chú ý.

Trước hết, cái gì nhiều quá cũng hóa nhàm, bản thân nhân dân cũng kém phần háo hức với những chi tiết kiến trúc như mái hồi tam giác (fronton) có đắp nổi hoa văn thạch cao như các đầu cột Ioni, Corin đắp hoa lá, các gờ chỉ, tràng hoa tốn kém V.V…. Ta thấy rất rõ là gần đây ở trong thành phố đã bớt đi khá nhiều các loại cột cổ điển cùng các loại chóp, chúng đang rời xa thành phố, chạy ra ngoại ô, về các huyện, xã với quy mô nhỏ bé hơn và ngây ngô hơn. Nhưng đừng vội mừng vì ngay giữa thủ đô, một công trình rất đồ sộ mang nặng hội chứng kiến trúc Pháp đang được rầm rộ thi công ngày đêm. Thế mới biết để xây dựng một nền nghệ thuật Việt Nam hiện đại đậm đà bản sắc dân tộc không phải là dễ vì đây còn là một vấn đề tư tưởng, lập trường nữa. Một khi không hiểu tính dân tộc là gì, ngộ nhận những cái thực dân Pháp để lại là “đậm đà bản sắc dân tộc” thì chưa thoát khỏi hội chứng này.
Một số hoạt động của giới kiến trúc có tác động tích cực làm giảm bớt bệnh hình thức trong kiến trúc như các bài báo, các hội thảo phê phán mạnh mẽ những công trình mang nặng bệnh hình thức nhất là “hội chứng kiến trúc Pháp”.
Bản thân các kiến trúc sư khi nhận thiết kế cũng ý thức được vai trò của mình là phải thuyết phục chủ đầu tư không đi theo thị hiếu tầm thường sai lạc đang lưu hành và đang bị phê phán và bản thân cũng nỗ lực tìm tòi nghiên cứu sáng tác để tạo nên những ngôi nhà theo tinh thần Việt Nam hiện đại, không phải là hàng nhái kiến trúc phương Tây.

Related posts

Scroll Up