đo thi co trong quy di san kien truc viet nam 53e975af31996 - Đô thị cổ trong quỹ di sản kiến trúc Việt NamKiến trúc 

Đô thị cổ trong quỹ di sản kiến trúc Việt Nam

I. Sự xuất hiện và biến mất của đô thị
Trong quá trình lịch sử của một đất nước, luôn luôn có những đô thị sinh ra và lớn lên, nhưng cũng có những đô thị tàn lụi đi và biến mất. Những đô thị không ngẫu nhiên sinh ra, bao giờ cũng có những nguyên nhân mà phần lớn là nguyên nhân kinh tế. Đến khi nguyên nhân sinh ra và tồn tại của đô thị đã không còn thì đô thị sẽ tàn lụi dần và cũng biến mất, nó chỉ còn lại trong kí ức và trong sử sách. Những cuộc đi tìm vàng tại vùng Viễn Tây của Hoa Kì trong thế kỉ XVIII đã tạo nên những thành phố sầm uất của dân tìm vàng. Đến khi vàng ở đây đã cạn kiệt, các gia đình lại lên những chiếc xe ngựa tạo thành một đoàn lữ hành rong ruổi đi đến một vùng đất khác và tiếp tục đào bới để tìm kiếm thứ kim loại quý. Thành phố bị bỏ lại những ngôi nhà gỗ chìm trong hiu quạnh, nơi mà trước đây sôi động đầy sức sống. Ở nước ta cũng vậy. Cảng Vân Đồn, đô thị Phố Hiến đã từng là những đô thị buôn bán sầm uất không thua kém kinh kì. Nhưng đến nay những đô thị này ò đâu ? nó chỉ còn là những cái tên trong sử sách và cũng chẳng còn gì trong kí ức nữa, khi thương cảng và việc buôn bán đã chuyển đi nơi khác.

Đô thị cổ trong quỹ di sản kiến trúc Việt Nam 1

II. Đô thị cổ Việt Nam
Trong lịch sử Việt Nam đô thị cổ đã xuất hiện khá sớm từ thế kỉ thứ III đến thế kỉ thứ II trước Công nguyên. Mặc dầu nằm giữa hai nền văn minh lớn là Ân Độ và Trung Quốc và lại bị đô hộ hàng ngàn năm nhưng Việt Nam chưa bao giờ bị hoà tan vào hai nền văn minh này, chúng ta vẫn giữ được bản sắc cho nên đô thị Việt Nam cũng vậy, vẫn giữ được những đặc điểm riêng biệt của mình – Điểm giao lưu và các dòng sông thường là các điểu kiện để hình thành đô thị. Trong sự giao lưu giữa hai nền văn minh Trung Quốc và Ân Độ, từ xa xưa nước Văn Lang đã hội đủ tính chất của một địa điểm hình thành đô thị tại ngã ba sông là sông Đà, sông Lô và sông Hồng trên khu vực Việt Trì ngày nay, là điểm giao tiếp giữa miền núi và đồng bằng.
Nhu cầu giao lưu giữa trung du và đồng bằng, tại địa điểm giao hội của ba con sông là sông Thương, sông Cầu và sông Lục Nam xuất hiện đô thị kinh thành cổ Loa của nước Âu Lạc, là một đô thị cổ rất phồn vinh vào thế kỉ thứ III và thứ II trước Công Nguyên. Đồng bằng sông Hồng đã trở thành nơi giao lưu kinh tế văn hoá với các nước châu Á, các vùng ven bờ biển Đông và các nước Đông Nam Á.
Trong thời kì Bắc thuộc xuất hiện những đô thị mang tính chất hành chính – quân sự nhưng cũng có những yếu tố kinh tế vì có giang cáng, có hoạt động sản xuất thủ công nghiệp phát triển như Luy Lâu, Long Biên, Lạch Trường ở miền Bắc, Hội An ở miền Trung và Óc Eo (An Giang) ở miền Nam.
Dưới thời kì phong kiến từ thế kỉ VII trở đi, các đô thị thương mại tiếp tục hình thành như Vĩnh Bình (Lạng Sơn), Vân Đồn (Quảng Ninh), Phố Hiến (Hưng Yên), Hội An (Quảng Nam), Sài Gòn – Gia Định, Hải Phòng, Đà Nẵng. Những đô thị này vừa mang tính chất hành chính, phi nông nghiệp nhưng cũng không dứt bỏ tính chất nông nghiệp. Do đó nó mang tính chất bán công bán nông, với cấu trúc một hạt nhân “hành chính – chính trị – quân sự” tạo nên phần “thành”, bao quanh hạt nhân này là các phường buôn bán, sản xuất thủ công nghiệp, đó là phần “thị”.
Đến thời kì Pháp thuộc, các đô thị nhỏ đã hình thành một mạng lưới và đến những năm 30 của thế kỉ XX thì nổi bật lên một số đô thị tách khỏi nông thôn hoàn toàn là Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Sài Gòn, Đà Nẩng.
Những đô thị cổ một là phát triển lên thành những đô thị hiện đại, hai là mai một đi chỉ còn lại những di tích hoặc là cái tên trong lịch sử mà thôi. Điểm lại chỉ có Hội An là đô thị còn lại tương đối nguyên vẹn, còn những đô thị khác chỉ còn lại một phần đô thị cổ dưới dạng những khu phố cổ. Hà Nội có 36 phố phường là khu phố cổ nằm cạnh khu phố cũ xây dựng thời Pháp thuộc và cạnh những khu phố mới và những khu “đô thị mới” đang mọc lên ở những vùng xa trung tâm thành phố. Ớ Nam Định, Hải Phòng và ớ vài quận trong thành phố Hồ Chí Minh có những khu phố cổ thường là các phố của người Hoa hoạt động thương nghiệp xưa kia, nay còn giữ được cấu trúc cơ bản nhưng cũng đang trên con đường biến đổi.
Thành phố Huế còn giữ được nhũng khu nhà vườn tạo thành một loại đô thị cổ độc đáo, một loại “thành phố vườn” ở châu Á. Tóm lại, đô thị cổ của chúng ta còn lại đến ngày nay rất ít ỏi và đang bị hư hỏng rất nhiều, xuống cấp nhiều.

 

Related posts

Scroll Up