ban ve xiluet cua do thi trong kien truc ấn đo 53e9760b733eb - Bàn về xiluét của đô thị trong kiến trúc Ấn ĐộKiến trúc 

Bàn về xiluét của đô thị trong kiến trúc Ấn Độ

Các loại xiluét

– Người ta thường nói đến Xiluét của đô thị khi nhìn từ ngoài biển vào, khi từ giữa sông nhìn sang hai bên sông chảy qua thành phố hoặc là xiluét của đô thị bên bờ hồ. Tóm lại là bóng dáng đô thị bên bờ nước, trước xiluét là mật nước.
– Một loại xiluét khác là nhìn thành phố từ xa như khi ta rong ruổi trên cánh đồng cỏ mênh mông nhìn thấy xa xa nhấp nhô bóng dáng của đô thị hoặc như hình ảnh của thành Babylon với bóng cây xanh mát của vườn treo hiện lên trước đoàn lữ hành đi lạc đà ở sa mạc gieo niềm hy vọng cho những con người đang vượt biển cát nóng bỏng.
– Xiluét hai bên đường phố là loại thứ ba. Loại này chỉ có tác dụng khi đường phố khá rộng, người ta có đủ cự ly cần thiết đế chiêm ngưỡng, và những ngôi nhà ở hai bên đường cũng không cao quá. 
Quy hoạch xiluét
Nói chung, Xiluét mang tính tự phát. Nhưng từ khi ý thức được tầm quan trọng của nó, người ta đã nghiên cứu để điều khiển nó.
Có những dạng xiluét sau:
Độc tôn: Trong xiluét của đô thị, có một công trình kiến trúc đặt ờ vị trí cao nhất, khống chế không gian đô thị. Nó cách biệt quần thể kiến trúc xung quanh. Thí dụ Mont Saint Aigu ở Pháp, pháo đài này thuộc vể quần cư

ớ chân núi. Nó cách biệt quần cư này, nhưng khống chế không gian một cách độc tôn, tập trung sự chú ý vào đỉnh núi, tạo nên hiệu quả mạnh mẽ (hình 1). Quần cư Almansa của Albacete ở Tây Ban Nha (hình 2) có Xiluét được nhấn mạnh bằng một pháo đài đồ sộ chế ngự đỉnh đồi. Pháo đài tách biệt hẳn quần cư tạo nên vẻ hoành tráng vững mạnh. Cũng tại Tây Ban Nha, quần cư Rloữio ở Granada (hình 3) có xiluét tương tự như ở Almansa, nhưng công trình trên đỉnh đồi là một ngôi nhà không lớn, chỉ tạo một hiệu quả táo bạo và nên thơ cheo leo ở đỉnh núi có vách đá dốc thẳng. 

Cao trào: Một pháo đài ớ Tây Ban Nha (hình 4) tạo một Xiluét mạnh mẽ, đen tối và khủng khiếp như những gì đã xảy ra trong thời Trung cổ ớ châu Au. Toàn bộ pháo đài gãn chặt với núi đá như một cơ thể, để lại dưới chân núi những ngôi nhà của quần cư – ta thấy ở đây có một sự phát triền từ những ngôi nhà của quần cư tiến đến các vách tường rãng cưa của pháo đài, những vách tường này phát triển nhiều tầng bậc và cuối cùng là một khối hộp mọc lên ở tận cùng – đó là cao trào của xiluét quần thể kiến trúc. Hình 5 cho ta thí dụ một cao trào là kết quả phát triển của các công trình kiến trúc của đô thị Frias – Burgos ở Tây Ban Nha. Đó là một tháp canh cao nhất của pháo đài trong đô thị ngự trị trên nhiều tầng lớp nhà của thành phố. Mont Saint Michel (hình 6) là một thí dụ độc đáo gần như duy nhất trên thế giới về một đô thị là một quả núi nhỏ có chu vi khoảng 800m, từ chân núi đến đỉnh tháp
nhà thờ cao hơn 150m. Các ngôi nhà dân bao quanh núi, phát triển dần lên và ngự trị trên đỉnh núi là một nhà thờ đổ sộ, chiếm toàn bộ đỉnh núi. Cao trào này hoàn chỉnh tuyệt mỹ ghi dấu ấn độc đáo không thể lẫn lộn được.

Bàn về xiluét của đô thị trong kiến trúc Ấn Độ 1

Từ hơn hai mươi năm trước, tháp đôi Trung tâm Thương mại Thế giới (WTC) là niềm tự hào của thành phố New York. Từ nãm 1930, ngôi nhà Chrysler cao 319m, rồi tiếp đó – năm 1932, tòa nhà Empire State cao 38 lm ghi dấu ấn những cao điểm trong xiluét của New York. Nhưng ngôi nhà này nằm giữa quần thê vô số nhà chọc trời ớ trung tâm khu Manhattan khiến cho hiệu quả xiluét của chúng không phát huy được, nó lẫn trong đám lô nhô và bị che khuất rất nhiều. Trái lại, Trung tâm Thương mại Thế giới được xây dựng gần bờ sông Hudson với chiều cao choáng ngợp 415 và 417m, gấp đôi những tòa nhà chọc trời bên cạnh. Bóng dáng của tháp đôi WTC in dấu trong ký ức của những ai đã đến New York, đó là cao trào phát triến đến đỉnh điểm của một câu nhạc rồi hạ dần xuống theo chiều cao thấp dần của những công trình xung quanh. Từ khi tháp đôi WTC bị phá hỏng, xiluét của New York nhìn từ sông Hudson vào bị hụt hẫng, nó trở lại đều đều, đơn điệu như trước đây.
Phương án thành phố ba triệu dân của Le Corbusier (năm 1922) cũng tạo được một xiluét có hiệu quả cao trào rõ rệt. Thành phố này có ba khu vực: khu trung tâm là một hình chữ nhật ở giữa thành phố, khu này gọi là City có diện tích 350 ha, có 24 ngôi nhà cao 60 tầng; bao quanh khu City là khu nhà ở tập thể 5 tầng và ngoài cùng là khu dân cư làm theo kiểu thành phố – vườn với nhà một hai tầng. Xiluét của thành phô này sẽ là đỉnh cao ở trung tâm gồm 24 nhà 60 tầng, ra ngoài thấp 5 tầng và bao quanh ở ngoài cùng là 1 – 2 tầng nằm trong cây xanh.
Điểm nhấn: có ba cách tạo điểm nhấn trong xiluét. Thông thường nhất, điểm nhấn ấy là một công trình cao hơn hẳn những công trình xung quanh. Công trình này không phải là một độc tôn xa rời quần cư, cũng không hẳn là một cao trào có sự phát triển dần lên của quần thể kiến trúc. Thí dụ tòa nhà Ngân hàng Trung Hoa ở Hongkong được xây dựng năm 1990 theo thiết kế của KTS Ieoh Ming Pei. Trong vô số những ngôi nhà chọc trời ở Hongkong tạo nên một xiluét hỗn độn với các khối to nhỏ, dày mỏng, cao thấp khác nhau tiến rất sát bờ Thái Bình Dương, phía sau là núi có cây sẫm màu tạo thành cái phông (hình 8), tòa Ngân hàng Trung Hoa thanh mảnh đột xuất cao tới 315m, nếu kể cả chiều cao của hai cột anten thì chiều cao đạt tới 367m, vượt hơn cái phông màu sẫm, vươn ra bầu trời. Ngôi nhà này đã kéo sự chú ý của người quan sát bằng chiểu cao của mình và bằng cả hình thức tạo hình với các thanh giầng chéo tam giác như một tác phẩm tạo hình trừu tượng. Ngôi nhà đã làm cho xiluét của Hongkong có một điểm nhấn rõ rệt, tất cả quy hoạch tổng thể về thị giác trở nên có định hướng và làm giảm bớt sự lộn xộn.
Nhìn qua xiluet các đô thị Việt Nam
Ta thử nhìn qua vài xiluét của hai thành phố lớn nhất nước là thủ đô Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh.
Ở Hà Nội: các xiluét của thành phố biểu hiện quanh hồ Hoàn Kiếm có một ý nghĩa đặc biệt vì đây là trung tâm Hà Nội. Đúng ở bờ Bắc hồ Hoàn Kiếm nhìn về phía Tây – Nam Hồ cũng như nhìn về phía Nam của Hồ ta thấy xung quanh Hồ là cây xanh rậm rạp, trong lùm cây có cổng đền Ngọc Sơn, rồi đến cầu Thê Húc đi vào đền Ngọc Sơn trong hòn đảo um tùm. Mé bên phải nhà Thủy Tạ cũng nằm trong lùm cây xanh. Cái đó rất quý, cây xanh quanh Hồ Gươm làm cho Hồ trở thành viên ngọc quý của cả nước. Xa xa, vài tòa nhà cao tầng mọc lên, hiện nay khá rời rạc chúng chưa nói lên được điều gì đáng kể. Đây là xu hướng không tránh khỏi của sự phát triển kinh tế trong thời đại mới. Ba ngôi nhà hiện đại, của chế độ mới tạo nên nhịp điệu có ba đỉnh cao nhưng tiếc rằng xiluét này nặng nề và thô thiến quá, nó làm cứng đường nét mềm mại trữ tình của Hồ Gươm, nhất là ngôi nhà Bưu điện mới vừa to, vừa thô, vừa sát gần đường, gây tác hại lớn cho cảnh quan đô thị.
Các xiluét của các dãy nhà hai bên đường lớn rất đáng chú ý. Các nhà này thường là nhà chia lô, do cá nhân tự tổ chức xây dựng cho nên khó mà tạo được xiluét có thấm mỹ cao. Một dạng xiluét rất đáng được quan tâm ở thành phố Hồ Chí Minh là xiluét những công trình kiến trúc ở hai bên bờ kênh rạch. Các khu nhà ổ chuột hai bên bờ sông đang được xóa sổ, ở hai bên bờ kênh sẽ xây dựng những chung cư cao ốc dành cho tái định cư, đem lại bộ mặt mới thay cho xiluét rách nát khi xưa. Hình 30 là xiluét bên bờ kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè. Ở đây đã xây dựng một khu chung cư đồ sộ 15 tầng lầu dành cho tái định cư. Những ngôi nhà nghèo khổ manh mún dọc theo kênh sẽ được giải phóng hết, lúc đó ta sẽ có một xiluét khác khỏe khoắn, vui tươi hơn. Ở đây người làm kiến trúc và quy hoạch cần quan tâm đến tỷ lệ hình khối của công trình đối với kích thước của dòng kênh, kẻo những cao ốc đồ sộ cứ nối tiếp nhau mọc sát bờ kênh sẽ làm cho dòng kênh trở thành nhỏ bé, mặt nước hạn hẹp của nó sẽ không phát huy được trong bố cục thẩm mĩ đô thị.
Kết luận:
Mới xem qua xiluét của hai thành phố, ta đã thấy tầm quan trọng và tính cấp bách của vấn dề xiluét trong thẩm mĩ đô thị. Trách nhiệm quy hoạch và kiến trúc của thành phố là trách nhiệm của kiến trúc sư quy hoạch chi tiết từng khu vực, từng tuyến đường thuỷ, đường bộ của đô thị. Trong công tác đào tạo kiến trúc sư đô thị, rất cần những bài học và bài thiết kế xiluét vì xã hội ta đang trên đà tiến nhanh, các đô thị thay đổi nhanh chóng từng ngày, phải kịp thời quan tâm đến thẩm mĩ đô thị mà xiluét là một dạng bao quát có ấn tượng nhất đối với du khách, với người dân thành phố.

Related posts

Scroll Up