You are here
Kiến trúc 

Tổng quan nghệ thuật kiến trúc việt nam thế kỉ xx mở đâu (P1)

A – THẾ GIỚI
1. Bối cảnh chính trị
Thế kỉ XX là một thế kỉ đầy biến động dữ dội. Các thế kỉ trước không hề có thế chiến, vậy mà thế kỉ XX đã có hai cuộc thế chiến thảm khốc, lôi cuốn nhiều nước tham gia, đẩy hàng chục triệu con người ra chiến trường, phá huỷ hàng trăm thành phố. Đó là Đại chiến thứ nhất 1914 – 1918 và Đại chiến thứ hai 1939- 1945.
Trong thế kỉ XX nhiều cuộc cách mạng lớn đã nổ ra: Cách mạng Tân Hợi (1911) nổ ra tại một nước đông dân nhất thế giới là Trung Quốc; Cách mạng tháng Mười Nga (1917) gây chấn động toàn thế giới dẫn đến hình thành phe Xã hội chủ nghĩa; Cách mạng tháng Tám (1945) tại Việt Nam, cuộc cách mạng đầu tiên lật đổ chế độ thực dân trên thế giới.
2. Bối cảnh nghệ thuật kiến trúc
Những nhân tố báo hiệu trào lưu Kiến trúc Hiện đại sẽ ra đời, đã xuất hiện từ giữa thế kỉ XIX. Đó là Lâu đài pha lê (1851) ở London của Joseph Paxton, là Tháp Eiffel (1889) ở Paris của Gustave Eiffel, là Phòng trưng bày máy (1889) của Duter và Contamin, là sự ra đời của bêtông cốt thép năm 1867 ở Pháp với Monier và Hennebique v.v…
Trong nghệ thuật tạo hình và kiến trúc, ở châu Âu nở rộ trào lưu Modernisme, còn gọi là Art Déco, Art Nouveau, Jugendstil. Tiếp sau đó, một trào lưu Kiến trúc Hiện đại ra đời. Xu hướng mạnh mẽ nhất trong trào lưu này là chủ nghĩa Công năng (Fonctionalisme), chủ nghĩa Công năng xuất phát từ ba trung tâm lớn của Kiến trúc Hiện đại thế giới, đó là: trường phái Chicago ỏ Hoa Kì, trường phái Bauhaus ở Đức, chủ nghĩa Cấu tạo Nga xuất hiện sau Cách mạng tháng Mười. Thêm vào đó phải kể đến những hoạt động rất tích cực và sáng tạo của một kiến trúc sư kiệt xuất là Le Corbusier.
Ở Hoa Kì, một trào lưu kiến trúc hiện đại khác đã nối tiếp trường phái Chicago nhưng đi theo một hướng khác với chủ nghĩa Công năng, đó là Kiến trúc Hữu cơ (Architecture Organique) với tên tuổi của Frank Lloyd Wright.
Ở châu Âu, song song với chủ nghĩa Công năng, có một số kiến trúc sư sáng tác theo xu hướng Biểu hiện. Đó là chủ nghĩa Biểu hiện (Expressionisme) trong kiến trúc, xuất hiện từ đầu thế kỉ XX cho đến những năm 20. Do trào lưu chủ nghĩa Công nãng quá mạnh, chủ nghĩa Biểu hiện bị lu mờ đi. Nhưng đến những năm 50, chú nghĩa Công nãng dần dần bị phản đối do tính chất quốc tế hoá của nó, chủ nghĩa Biểu hiện lại xuất hiện trở lại với cái tên là Tân biểu hiện (Néo-Expresionisme).
Ớ nước Anh, năm 1953 xuất hiện một trào lưu kiến trúc hiện đại có tiếng vang khá rộng rãi, đó là chủ nghĩa Thô mộc (Brutalisme). Trào lưu này nhanh chóng phát triển và chia ra hai nhánh là chủ nghĩa Thô mộc Anh và chủ nghĩa Thô mộc Quốc tế.
Ó Nhật Bản, để đáp ứng với sự phát triển kinh tế – xã hội như vũ bão sau Đại chiến thứ hai, năm 1960 ra đời một trào lưu kiến trúc hiện đại Nhật Bản, đó là Chuyển hoá luận (Métabolisme).
Bước vào những năm 70, nhiều xu hướng kiến trúc mới mẻ ra đời với khao khát tìm kiếm một ngôn ngữ kiến trúc khác với những xu hướng của trào lưu Kiến trúc Hiện đại. Đó là những xu hướng của trào lưu Kiến trúc Hậu hiện đại. Cuối thế kỉ XX ở châu Âu và Hoa Kì xuất hiện nhiều công trình theo xu hướng Phi cấu tạo (Deconstruction), xu hướng Kĩ thuật cao (High-Tech) được đẩy lên với nhiều công trình kiến trúc táo bạo.

Tổng quan nghệ thuật kiến trúc việt nam thế kỉ xx mở đâu (P1) 1

B – VIỆT NAM
1. Bối cảnh chính trị
Dưới ách thống trị của thực dân Pháp, nhàn dân ta liên tục vùng lên đấu tranh để tự giải phóng. Tiếp tục những cuộc nổi dậy ở thế kỉ trước (thế kỉ XIX), trong thế kỉ XX có nhiều cuộc khởi nghĩa quan trọng như: Khởi nghĩa Yên Thế (1887 – 1913) với Hoàng Hoa Thám, khởi nghĩa Thái Nguyên (1917 – 1918) với Đội Cấn, cuộc bạo động Lạng Son (1921) với Đội Cấn, cuộc bạo động Yên Bái (1930) với Nguyễn Thái Học, Nguyễn Khắc Nhu.
Nạn đói năm 1945 là một thảm cảnh bi đát của dân tộc trước ngưỡng cửa của Cách mạng tháng Tám (1945) và sự ra đời của nước Việt Nam dân chú cộng hoà.
Hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ kéo dài 30 năm, đẩy lùi sự phát triển của nghệ thuật kiến trúc nước ta rất nhiều.
2. Bối cảnh nghệ thuật kiến trúc
Nghệ thuật kiến trúc ở Việt Nam có thể chia ra những giai đoạn sau:
– Kiến trúc thời kì thuộc Pháp.
– Kiến trúc giai đoạn 1945 – 1954.
– Kiến trúc giai đoạn 1954 – 1975.
– Kiến trúc giai đoạn 1975 – 2000.
2.1. kiến trúc việt nam thời ki thuộc Pháp
Người Pháp đã mang vào Việt Nam nhiều loại phong cách kiến trúc, chúng ta sẽ lần lượt xem xét.
Trước hết là các loại kiến trúc cổ điển phương Tây xuất phát từ kiến trúc Hi Lạp và La Mã cổ điển như Kiến trúc Phục hưng, Baroque, chủ nghĩa cổ điển Pháp, các loại tân cổ điển. Tiếp đến là phong cách Roman, Gothique, phong cách cúa trào lưu Modemisme, còn gọi là Art Nouveau, các loại kiến trúc dân gian Pháp, kiến trúc kiểu trại lính và phong cách “Kiến trúc Đông Dương”.
2.1.1. Phong cách Kiến trúc Phục hưng
Trước hết cần nói rõ rằng không có một công trình nào được làm thật đúng một phong cách cả. Đa số đều có những cải tiến, thêm thắt đôi chi tiết của những phong cách khác. Có thể kể ra đây vài công trình kiến trúc tiêu biểu theo phong cách Kiến trúc Phục hưng như công trình Phủ chủ tịch ở Hà Nội, trước đây là Phủ toàn quyền, do KTS. Lichtenfelden thiết kế và xây dựng năm 1902; Nhà hát thành phố Hà Nội do KTS. Lagisquet thiết kế và
cũng xây dựng bắt đầu từ 1902. cả phố Tràng Tiền ở Hà Nội (trước đây là phố Paulbert) cũng được xây dựng theo phong cách Phục hưng và Modernisme. Ở các tỉnh cũng có những công trình do người Pháp xây dựng theo phong cách cổ điển của thời Phục hưng như nhà hát Hải Phòng, toà thị chính Hải Phòng, Bưu điện Đà Nang, 1 khách sạn ở Nha Trang và Viện Hải dương học Nha Trang v.v…
2.1.2. Phong cách Baroque
Trụ sở UBND thành phố Hồ Chí Minh, trước đây là Toà độc lí thành phố Sài Gòn, xây dựng năm 1908 do KTS. Gardès thiết kế, là một thí dụ tốt về phong cách Baroque, có một số chi tiết thậm chí là Rococo nữa.
2.1.3. Phong cách chủ nghĩa cổ điển Pháp
Các công trình xây dựng theo phong cách này khá nhiều ở các thành phô trong nước từ Bắc đến Nam. Toà án tối cao ở Hà Nội xây dựng nãm 1902, cũng năm này xây dựng Bệnh viện K và trụ sở Tổng liên đoàn lao động Việt Nam (trước là trụ sở Công ty hoả xa Vân Nam). Nhà khách Chính phủ (trước đây là Dinh thống sứ) ở phố Ngô Quyền cũng được làm theo phong cách này.
2.1.4. Phong cách Tân cổ điển
Thí dụ về phong cách Tân cổ điển thành công nhất phải kể đến công trình Ngân hàng quốc gia ở vườn hoa Chí Linh Hà Nội xây dựng nãm 1925 – 1930. Cũng theo phong cách Tân cổ điến còn có Bảo tàng Chàm ớ Đà Nẵng, trụ sở Công ty xăng dầu khu vực 2 ở thành phố Hồ Chí Minh v.v…
2.1.5. Phong cách kiến trúc Roman
Vương cung thánh đường hay là Nhà thờ Đức Bà ớ thành phố Hồ Chí Minh là một tác phẩm đẹp theo phong cách Roman. Ngôi nhà thờ Cha Tam cũng ở thành phố Hồ Chí Minh (quận 5), nhà thờ ở thị xã Cao Bằng, trường trung học Lý Thường Kiệt ở Hà Nội v.v… cũng là những thí dụ về kiến trúc Roman.
2.1.6. Phong cách kiến trúc Gothic
Hầu hết các công trình kiến trúc theo phong cách Gothic ờ nước ta đều là nhà thờ và các tu viện Thiên chúa giáo. Nhà thờ lớn ở Hà Nội xây dựng cuối thế kỉ trước, nhà thờ Phú Nhai ớ huyện Xuân Trường tỉnh Nam Định và nhiểu nhà thờ khác.
2.1.7. Trào lưu Modernisme hay là Art Nouveau
Trào lưu Art Nouveau được người Pháp đưa vào Việt Nam có những tác dụng tích cực nhất định. Nó mới mẻ, không giấu giếm kết cấu. Rất nhiều công trình kiến trúc được các kiến trúc sư Pháp và Việt Nam làm theo phong cách này. Tại thành phố Hồ Chí Minh ta thấy ngôi nhà ở đường 30/4 (trước là Boulevard Norodom) do KTS. Masson làm năm 1934, ngôi nhà của bà B. do KTS. Chauchon thiết kế, cũng KTS này thiết kế bệnh viện Saint Paul ở Sài Gòn, khách sạn cửu Long (Majestic); ở Hà Nội có khách sạn Hoà Bình, Bách hoá tổng hợp (Godard), Câu lạc bộ Ba Đình do KTS Lagisquet thiết kế, nhà Bưu điện quốc tế ở Bờ hồ Hoàn Kiếm do KTS Cerutti thiết kế, ở Đà Lạt thì rõ nhất theo trào lưu Art Nouveau là ngôi nhà của Toàn quyền Pháp do các kiến trúc sư Pháp sau đây làm: Leonard, Veysseyre, Kruze.
2.1.8. Kiến trúc kiểu trại lính
Những công trình kiến trúc này thường có hành lang bao quanh và các bước cột làm cuốn vòm bẹt. Thí dụ nhà Bảo tàng quân đội ngày nay, trường Sainte Marie (nay là bệnh viện Việt Nam – Cuba); Nhà thương Đồn Thuỷ (nay là bệnh viện 108) do KTS. Varaigne thiết kế v.v…
2.1.9. Kiến trúc dân gian Pháp
Người Pháp đến ở nước ta thường làm ngôi nhà của mình theo kiểu kiến trúc ở quê họ để làm dịu đi nỗi nhớ quê hương. Những ngôi nhà này thường là biệt thự làm theo kiểu kiến trúc dân gian của nhiều địa phương trên đất Pháp tuỳ theo xuất xứ của chủ nhân.
Ở Hà Nội, trên đường Phan Đình Phùng có rất nhiều biệt thự của quan chức người Pháp làm theo nhiều kiểu khác nhau. Chủ nhân của chúng muốn có ở đất thuộc địa này một ngôi nhà giống ngôi nhà ở quê hương để tưởng như được sống ở nước nhà. Tập trung nhiều nhất những ngôi nhà theo phong cách dân gian Pháp ở Đà Lạt, nơi nghỉ mát sang trọng của tầng lớp trên người Pháp và người Việt. Các kiến trúc sư Pháp đã làm nhiều công trình ở đây là Moncet, Jacques Lagisquet, A. Leonard, p. Veysseyre; cả kiến trúc sư người Việt cùng làm những biệt thự ở đây như KTS. Hoàng Hùng, KTS. Phạm Nguyên Mậu.
2.1.10. Kiến trúc theo phong cách Đông Dương
Từ cuối những năm 30 của thế kỉ XX các kiến trúc sư Pháp nhận thấy những công trình xây dựng kiểu châu Âu không phù họp với Việt Nam vể nhiều mặt như khí hậu, thời tiết, tập quán và thẩm mĩ, hơn nữa để lấy lại ảnh hướng của mình ớ Đông Dương trong thời kì mà ảnh hướng của phát xít Nhật đang tăng lên ớ đây; các kiến trúc sư Pháp có xu hướng quay vể nghiên cứu nghệ thuật kiến trúc bán xứ. Kiến trúc sư Emest Hébrard, một kiến trúc sư giỏi có bằng Khỏi nguyên La Mã (Prix de Rome), người phụ trách kiến trúc của chính quyền thuộc địa ớ Đông Dương, đã đề ra phong cách kiến trúc Đông Dương. Đây không phải là một phong cách kiến trúc lấy từ ba nước Việt – Miên – Lào mà là một sự tổng hợp các loại kiến trúc Á Đông, ngoài các chi tiết kiến trúc của ba nước Đông Dương còn có nhiều chi tiết Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan v.v… Tóm lại nó có hình ảnh kiến trúc châu Á được thể hiện chủ yếu ở hệ thống mái. Bản thân Hébrard đã thiết kế những công trình đặc sắc theo xu hướng này như Sớ Tài chính, Trường đại học Đông Dương, bảo tàng Louis Finot, nhà thờ Cửa Bắc. KTS. Gaston Roger thiết kế Viện Pasteur Hà Nội và Câu lạc bộ Cựu chiến binh hợp tác với hoạ sĩ Tardieu hiệu trưởng Trường mĩ thuật Hà Nội, KTS. Arthur Kruze đã làm một số ngôi nhà rất đặc sắc theo xu hướng phong cách kiến trúc Đông Dương như Biệt thự Didelot ở góc phố Hoàng Hoa Thám – Ngọc Hà, Câu lạc bộ thuỷ quân (nay là trụ sở UB TDTT TW) ở phố Trần Phú, ngôi nhà số 4 Lí Nam Đế nay là Trụ sở toà báo Văn nghệ quân đội V. V… Đông Dương học xá của KTS. Jacques Lagisquet do KTS Moncet thi công xây dựng là một sự kiện trong những nãm 40.

Related posts