You are here
Kiến trúc 

Phong cách kiến trúc tiền thục dân

Những hoạt động xây dựng đầu tiên của người Pháp ở Hà Nội được tiến hành trong những năm 1875 – 1887. đây là thời kỳ mà Pháp chưa bình định được hoàn toàn khu vực Bắc Kỳ và thiết lập chế độ thực dân ở đây nên kiến trúc Pháp thời kỳ này có thê được gọi là kiến trúc Tiền thực dân.
• Khu Nhượng địa
Năm 1874 theo hiệp ước Philastre, triều đình nhà Nguyễn đã phải dành cho Pháp một khu đất được gọi là Nhượng địa (Concession), lúc đầu rộng 2,5ha sau đó lên tới 18,5ha ven sông Hồng, từ khu vực Bảo tàng Lịch sứ tới gần Lương Yên hiện nay. Cũng trong năm 1874, người Pháp bắt đầu khởi công xây dựng các công trình kiên cố trong khu vực này, chính thức mở đầu thời kỳ xây dụng của họ ở Hà Nội. Quy hoạch tổng thê cũng như các công trinh kiến trúc chủ yếu đều do sĩ quan công chính Pháp là Varaigne thiết kế. Quy hoạch có cấu trúc kiểu thương điếm Châu Âu ở hải ngoại với lối bố cục đôi xứng qua cồng chính, các công trình xếp hàng chạy dọc theo bờ sông Hồng (hỉnh 3. la, b).

 Phong cách kiến trúc tiền thục dân 1

Hình 3. la. Khu Nhượng địa nhìn từ bờ sông Hồng

Các công trinh ở khu Nhượng địa xây dựng trong hai năm 1875 – 1876 bao gồm toà Lãnh sự, sở chỉ huy quân đội, nhà ở cho sĩ quan, trại lính, kho tàng,… Ngoại trừ toà Lãnh sự, toàn bộ các ngôi nhà ở đây đều được xây dựng một cách đơn giàn theo chù thuyết công năng duy lý (foncionalisme rationaliste) giống như hầu hết các công trình kiến trúc quân sự Pháp ở hải ngoại, đặc biệt là các công trình đã xây dựng ở Nam Kỳ trước đó. Các công trình này có đặc điểm chung là mặt bằng hình chữ nhật đơn giản với hành lang rộng bao quanh, cửa sỏ hai lớp kính – chớp nhằm chống lại cái nắng nóng gay găt của khí hậu nhiệt đới bản địa. Sử dụng chủ yêu vật liệu địa phương (gạch; đá. gỗ) kêt họp với kèt cấu thép nhẹ mang từ Pháp sang.

 Phong cách kiến trúc tiền thục dân 1

Hình 3. lb. Đường xá trong khu Nhượng địa

• Bệnh viện Đồn Thuỷ
Năm 1891, một bệnh viện quân sự lớn được xây dựng trong khu Nhượng địa và được khánh thành năm 1894 với tên gọi là bệnh viện Hà Nội thường gọi là nhà thương Đồn Thuỷ (năm 1928, bệnh viện mang tên Lanessan – toàn quyền Đông Dương năn.1 1891- 1894, cựu bác sĩ hải quân Pháp). Công trình gồm 5 toà nhà 2 tầng có hành lang cầu nối với nhau được chia thành khu vực làm việc của y, bác sĩ; các khu điều trị cho sĩ quan; khu điều trị cho hạ sĩ quan, binh lính; khu dành cho bệnh nhân nữ. Ngoài ra còn có các nhà phục vụ một tầng (hình 3.2).

 Phong cách kiến trúc tiền thục dân 1

Hình 3.2. Bệnh viện Đồn Thuỳ

Các toà nhà trong khu điều trị có mặt bàng hình chữ nhật, ở giữa là một sảnh lớn. các buồng bệnh được bố trí đối xứng ở hai phía sảnh, hành lang bao quanh rộng tới 3m, cầu thang bổ trí ở hai đầu hồi. Hình khối mặt đứng tương đối đơn giản. Mái tôn hai lớp để thoát nhiệt chống nóng. Cửa sổ và cửa đi dạng cuốn vòm chạy liên tục quanh nhà, cứa đều có hai lớp kính – chớp. Giữa các cửa là bổ trụ gạch được trang trí bởi các gờ chi lõm và được phun vữa tạo nhám. Sảnh được nhấn mạnh bởi một Fronton trang trí đơn giản ở phía trên.
Bệnh viện Đồn Thuỷ mặc dù được xây dựng từ rất sớm nhưng có quy mô khá lớn và là bệnh viện có kỹ thuật hàng đầu ở Đông Dương thời Pháp thuộc. Trên hình 2.17 giới thiệu toàn cảnh của bệnh viện này.
• Doanh trại quân đội
Sau khi phá thành Hà Nội, năm 1886, quân đội Pháp cho xây dựng ơ khu vực phía Nam thành cổ doanh trại dành cho binh lính thuộc lực lượng bộ binh và pháo binh. Đây là các toà nhà hai tầng được xếp thẳng hàng theo kiểu trại lính. Mái lọp ngói hai lớp theo kiểu mái bốn mặt có thu hồi. Các phòng ở của binh lính được bao xung quanh bởi một hành lang rộng, các cầu thang được bố trí tại khu vực hành lang hai đàu hồi. Bên ngoài hành lang là các cuốn vòm phía trên có khoá vòm, giữa các cuốn vòm là các bổ trụ gạch, các hoạ tiết trang trí đơn giản đen mức tối thiểu, một kiểu kiến trúc trại lính điển hình ớ Hà Nội (hình 3.3).

 

 Phong cách kiến trúc tiền thục dân 1

Trại lính bộ binh và pháo binh Pháp

• Truông dòng Sainte Marie
Trường dòng Sainte Marie do các nữ tu sĩ dòng tu thánh Paul lập ra ở Hà Nội từ năm 1883. Họ đã cho xây dựng trên đại lộ Rollande (phố Hai Bà Trưng ngày nay) một khu nhà hình chữ T: ở giữa là nhà nguyện, hai hên là nơi ở của các nữ tu đồng thời là trường học cho con em giáo dân. Đặc trưng cho kiến trúc Tiền thực dân ở đây là hai toà nhà ở kiêm trường học. Nhà bên phải được xây 3 tầng, mái ngói, hành lang bao quanh rộng được che bởi các cửa sổ cuốn vòm hai lớp kính – chớp, các bố trụ gạch và tường xây chắn mái trang trí đơn giản. Nhà bên trái cũng cao 3 tầng, mái lợp ngói, tuy nhiên cách tổ chức mặt đứng có một số khác biệt. Các cửa số cuốn vòm chi tố chức ở tầng 1 và tầng 2, cửa có khoá vòm, tầng 3 là các cửa sổ hình chữ nhật, xung quanh là các hoạ tiết trang trí, diềm mái cũng được trang trí cầu kỳ. Điều này cho thấy toà nhà này có niên đại muộn hơn toà nhà bên phải (hình 3.4).

 Phong cách kiến trúc tiền thục dân 1

Hình 3.4. Trường dòng Sainte Marie

• Toà Đốc lý
Toà Đốc lý (nay là trụ sở UBND thành phố Hà Nội) và Kho bạc (nay là trụ sở chi nhánh Ngân hàng Công thương) là hai công trình nằm phía Bắc trục vườn hoa Paul Bert (Vườn hoa Lý Thái Tổ ngày nay) được hoàn thành vào năm 1887. Hai toà nhà này đều có mặt bằng hình chữ nhật đơn giản. Nhà cao hai tầng mái ngói, các phòng làm việc có hành lang rộng bao xung quanh. Tường hành lang và tường ngoài nhà có các cuốn vòm được trang trí bằng các đường chỉ lõm, xung quanh hành lang có lan can con tiện, điềm mái xây gạch. Tuy nhiên do đây là công trình hành chính bậc cao nhất cua Hà Nội nên mặc dù có phong cách cơ bản là Tiền thực dân nhưng các mặt đứng được trang trí tương đối cầu kỳ (hình 3.5).

 Phong cách kiến trúc tiền thục dân 1

Hình 3.5. Trụ sở ƯBND thành phổ Hù Nội (trước kia lù Toà Đốc lỷ)

Nhận xét:
Phong cách kiến trúc Tiền thực dân là một phong cách thiết kế hình thành từ thời kỳ trước khi Pháp bình định được miền Bắc Việt Nam và thịnh hành tới cuối thế kỷ 19. Phong cách này thể hiện một xu hướng tìm tòi một phương pháp xây dựng các ngôi nhà phù họp với điều kiện khí hậu nhiệt đới Việt Nam ở giai đoạn sơ khởi. Phong cách được thể hiện rõ nét trên các toà nhà công cộng và một số ít biệt thự được xây dựng vào nhũng năm cuối thế kỷ 19 ở Hà Nội, mặc dù giá trị thẩm mỹ chưa ở mức cao nhưng cũng đạt được những thành công nhất định và đặc biệt có giá trị về mặt lịch sử.

Xem thêm: Bán nhà nhanh chóng. Dễ dàng. Đăng tin của bạn tại Bán nhà Hải Phòng

Related posts