You are here
Kiến trúc 

Chủ nghĩa cấu tạo một trang rực rỡ của kiến trúc thế giới

Bối cảnh lịch sử:
Đầu thế kỉ XX, trào lưu vãn hoá mới đồng thời nảy nở ở nhiều nước phương Tây. Trong nước Nga Sa hoàng, các nghệ sĩ cũng hướng về con đường đổi mới các ngành nghệ thuật nhằm biểu đạt được tinh thần của thời đại máy móc, thời đại phát triển công nghiệp và khát vọng về giải phóng, về tự do. Các ngành nghệ thuật hội hoạ và điêu khắc từ lâu gắn bó với kiến trúc rất chặt chẽ. Trong trường hợp ở nước Nga Sa hoàng ta lại thấy rõ ràng một lần nữa sự gắn bó đó. Các hoạ sĩ Malevich, Kandinsky, những người tiên phong trong hội hoạ trừu tượng thế giới, nhà điêu khắc theo chủ nghĩa trừu tượng Tatlin, hoạ sĩ Lissitzky… là những người đầu tiên đi tìm con đường mới này ở nước Nga.

Tác phẩm kiến trúc hiện đại đầu tiên gây xôn xao dư luận quốc tế, đánh dấu sự ra đời của một nền kiến trúc tiên tiến cách mạng, đại diện xứng đáng cho kiến trúc Xô viết là một tác phẩm của chủ nghĩa Cấu tạo Nga. Đó là Đài kỷ niệm Đệ Tam quốc tế do Tatlin sáng tác năm 1920 (hình 1). Tác phẩm này chỉ mới ở dạng mô hình, nhưng đã gây ảnh hưởng lớn trong nghệ thuật kiến trúc hiện đại. Công trình là một khối hình chóp xoắn ốc bằng thép cao 400m. Bên trong hình chóp này có treo ba khối lớn, đó là ba phòng họp.

Lá cờ đỏ chót vót trên độ cao 400m, chỉ rõ sự lãnh đạo của Quốc tế thứ ba đưa nhân loại cần lao tiến lên xây dựng lâu đài cách mạng của mình. Phương án này có phần nào giống tháp Eiffel ở cột chống choãi ra lồng trong hai dầm xoắn ốc và là điểm tựa cho hai dầm này, lại có đôi chút hình ảnh của một ziggurat đồ sộ như tháp Babel trong kinh thánh hay tháp Babilon. Nhưng ở công trình này không tĩnh như tháp Eiffel và tháp Babilon, nó vươn lên mạnh mẽ bằng các xoắn ốc mềm mại uyển chuyển. Tính động của công trình không chỉ biểu hiện ở hình ảnh tĩnh của một chuyển động vươn lên, mà còn biểu hiện cụ thể với nghĩa đen của từ “động” ấy. Ba khối đồ sộ treo trong khối xoắn ốc lần lượt là các phòng họp. Lớn nhất là khối lập phương nằm dưới cùng, trên nó là một phòng hình kim tự tháp vừa là phòng họp vừa là phòng hoạt động nhóm, trên cùng bé hơn cả là một phòng hình trụ tròn làm nơi trưng bày. cả ba phòng này treo lơ lửng nhưng lại quay xung quanh trục của chúng theo các nhịp điệu khác nhau.
Qua các công trình của các kiến trúc sư theo chủ nghĩa Cấu tạo, chúng ta thấy nổi bật lên quan điểm chính của chủ nghĩa Cấu tạo, được phát biểu lần đầu tiên trong tài liệu do Naum Gabo và Pevsner xuất bản ngày 5-8-1920, tại Matxcorva, nhan đề “Tuyên ngôn của chủ nghĩa Hiện thực” mà sau này được coi như tuyên ngôn của chủ nghĩa Cấu tạo, trong đó lập luận rằng sự tiện nghi về kĩ thuật và công năng của hình thức kiến trúc mới xuất phát từ việc sứ dụng bằng mọi cách trong quá trình sáng tác các phương pháp thiết kế khoa học, cho rằng sự phát triển của kĩ thuật xây dựng và khoa học ứng dụng như âm học, quang học… yêu cầu người kiến trúc sư phải có thái độ mới đối với cơ sở công năng • kết cấu của ngôi nhà. Các kiến trúc sư theo chủ nghĩa Cấu tạo cố gắng tập trung trí tuệ giải quyết những vấn đề phức tạp của công cuộc xây dựng đất nước. Họ quan niệm rằng kiến trúc có vai trò giáo dục rất lớn, cho nên rất chú ý đến việc sáng tác các câu lạc bộ công nhân, những công trình trường học và ngay trong các ngôi nhà ở nhiều căn hộ, các công trình công cộng khác họ đều chú ý giáo dục thẩm mĩ cho quần chúng, đưa lại những tiện nghi cho cuộc sống tập thể của quần chúng.

Chủ nghĩa cấu tạo một trang rực rỡ của kiến trúc thế giới 1

Những ảnh hưởng
Ánh hưởng của chủ nghĩa Cấu tạo rất to lớn. Nhà lí luận nghệ thuật Pháp hiện đại Michel Ragon cho rằng ảnh hưởng của các nghệ sĩ và kiến trúc sư Liên Xô thời kì này với các kiến trúc của Đức, Pháp, Hà Lan là đáng kể và thành quả kiến trúc Liên Xô những năm từ 1920 đến 1930 là không có gì so sánh đượcí Trước cách mạng, một số nghệ sĩ Nga đã có quan hệ với một số nghệ sĩ nổi tiếng thế giới như đã trình bày ở trên. Sau cách mạng tháng Mười, mối quan hệ này càng tăng cường, khiến ảnh hưởng của chủ nghĩa Cấu tạo càng trở thành rõ rệt ở châu Âu. Năm 1921, Lissitzki đã gặp gỡ các hoạ sĩ trường Bauhaus, một trung tâm kiến trúc – nghệ thuật quan trọng châu Âu. Nãm sau 1922, Lissitzki lại gặp hoạ sĩ Theo Van Doesburg một sáng lập viên của nhóm “De Stijl”, phong trào ở Hà Lan có mục tiêu “đổi mới tận gốc nghệ thuật”. Qua hai cuộc tiếp xúc trên và qua đợt công tác của Malevich ở trường Bauhaus trong những năm 1926 và 1927, chúng ta có thể tin rằng chủ nghĩa Cấu tạo ở Liên Xô và trường phái Bauhaus có sự giao lưu về quan điểm nghệ thuật tiến bộ, hơn nữa chủ nghĩa Cấu tạo có ảnh hưởng đến các nghệ sĩ Bauhaus. Ví dụ như một trong những mô hình Câu lạc bộ công nhân của Malêvich làm năm 1925 ở Matxcơva có những đường nét gợi ý cho một công trình nổi tiếng của Mies van der Rohe là gian hàng Đức tại hội chợ quốc tế ở Barcelona năm 1929.
Ảnh hưởng qua lại của chủ nghĩa Cấu tạo Nga và trường phái Bauhaus còn thấy khá rõ ở hai phương án xuất hiện gần như cùng một lúc là Cung lao động đoạt giải nhất của anh em Vesnin và Toà báo Diễn đàn Chicago của Gropius. Cả hai phương án đều có hình dáng bên ngoài khá giống nhau: một vài khối hộp gắn vào nhau, trong đó có một khối cao vút lên. Cả hai đều bộc lộ toàn bộ hệ khung bêtông cốt thép và đấy là cách biểu hiện thẩm mĩ chủ yếu của phương án.
Những mô hình kiến trúc gọi là “planit” hoặc “architechtona” của Kazimir Malevich làm trong những nãm 1920 – 1922 đã là hình ảnh của quần thể Rockefeller Center sau này ở New York

Related posts