You are here
Kiến trúc 

Các xu hướng sáng tác kiến trúc nhà ở mặt phố do dân tự xây

Tên này xuất hiện từ 1998 trong các tạp chí kiến trúc chỉ chung trào lưu hướng về các hình thức kiến trúc cổ điển châu Âu, có người còn gọi là “Hồi cố”. Các hình thức kiến trúc này không chỉ riêng của người Pháp mà khới nguồn từ những công trình do người Pháp xây dựng trên đất nước ta trong thời kì Pháp thuộc.
Nguyên nhân của “hội chứng” này có nhiều, xin kể ra đây những nguyên nhàn chính:
1. Trải qua 30 năm kháng chiến chống ngoại xâm, công cuộc xây dựng rất nghèo nàn khiêm tốn. Các công trình kiến trúc đểu mang tính chất tối thiểu, gần như không một chút trang trí. Nhà ở của dân lại càng nghèo nàn hơn. Nay kinh tế tương đối phát triển, người dân đã có của ăn của để, nhu cầu về diện tích ở và “ở riêng biệt” được đặt ra. Người dân được tự do làm nhà cho mình, tự nhiên con người ta khao khát bù đắp những cái mà hàng chục năm nay phải “nhịn”, đó là ngôi nhà phải đẹp, phải có trang trí.
2. Một khi đã có tiền, người chủ nhà cũng mong muốn ngôi nhà của mình phải sang trọng, đồ sộ thể hiện cái oai của chủ nhân. Những công trình người Pháp đã xây dựng ở Hà Nội và các tỉnh đáp ứng được nhu cầu thê’ hiện cái sang trọng, cái đồ sộ, nguy nga tráng lệ như nhà hát lớn, phủ toàn quyền, Bắc bộ phủ, toà án tối cao v.v… Các công trình lớn này rất sang trọng đàng hoàng; các chủ nhà đề nghị kiến trúc sư và đội xây dựng hãy làm theo phong cách các công trình ấy. Đây là tư tưởng trưởng giả học làm sang, muốn khoe của, tâm lí của giới tư sản mới vươn lên.
3. Bao trùm lên tất cả là trình độ hiểu biết về nghệ thuật kiến trúc còn non kém. Đây là mặt bằng chung của dân trí, kể cả những người có trình độ văn hoá – khoa học kĩ thuật cao, đã từng du học nước ngoài, những cán bộ có trách nhiệm khá cao đi nước ngoài như đi chợ cũng có tâm lí là muốn ngôi nhà sang trọng phải làm như ở nước ngoài, chủ yếu là phương Tây.
4. Một tâm lí cố hữu của thị dân thường là chuông hàng ngoại, coi thường vốn nghệ thuật dân tộc. Những gì người Pháp để lại đểu được ca ngợi. Các kiến trúc của họ làm trên đất nước ta quả là có những công trình có giá trị nghệ thuật, nhưng đừng quên là chúng ta có một nền nghệ thuật kiến trúc rất lâu đời và có nhiều thành tựu lớn lao.
Tâm lí sùng ngoại và tiến tới làm “nhái” những công trình kiểu Pháp tạo nên một thứ hàng giả ngô nghê, thiếu hiểu biết.
a) Các phong cách kiến trúc cổ điển phương Tây
Không một công trình kiến trúc dân gian mới nào làm nguyên vẹn theo một phong cách cổ điển nhất định mà là sự pha tạp, chiết trung của những phong cách cổ điển phương Tây từ cổ Hi Lạp, cổ La Mã đến Phục hưng, Baroque, Rococo, cổ điển Pháp. Các phong cách này được bắt chước một cách sơ lược, ngô nghê thể hiện các chi tiết: các cột thức (Doric, Ionic, Corin, Toscan), mái hồi tam giác (fronton) các loại, tầng mansart các loại, lan can trên mái, các vạch gờ tường, các chi tiết cửa sổ mắt bò, huy hiệu (cartouche), tràng hoa (guirlande) v.v…
b) Kiến trúc dân gian Pháp
Người Pháp sang Việt Nam làm việc, để đỡ nhớ nhà, họ thường làm những ngôi nhà mang phong cách của quê hương họ. Cho nên ở xứ thuộc địa họ đã xây dựng nhiều ngôi nhà, phần lớn là những biệt thự mang hình ảnh kiến trúc dân gian một số vùng ở nước Pháp. Những ngôi nhà này có những chi tiết kiến trúc đặc trưng mà những người dân thành thị Việt Nam ưa chuộng như: mái ngói có độ dốc cao (để cho tuyết trôi) do đó có tầng mái với nhiều cửa sổ trổ ở thân mái; mái gập đầu tại hồi nhà, hệ thống con sơn gỗ đỡ xà gồ mái, ống khói từ lò sưởi vượt lên trên mái. 

Các xu hướng sáng tác kiến trúc nhà ở mặt phố do dân tự xây 1

II. Xu hướng trở lại với mái ngói
Sau hơn 20 năm xây dựng theo các phương pháp lắp ghép bằng cấu kiện bêtông cốt thép đúc sẵn, các ngôi nhà hầu hết làm mái bằng. Nay xu hướng quay trở lại với mái ngói cũng là một phản ứng của người dân với hệ thống lắp ghép hộp vuông khô khan.
Trong xu hướng này có các loại sau:
7. Hướng về dãn tộc
Đây là một hướng lành mạnh, rất đáng khuyến khích. Cái mái ngói với vì kèo gỗ (hoặc bêtông hay kết cấu thép) được sử dụng trong những bố cục hiện đại tạo nên những công trình có hình ảnh thân quen, trong đó có nhiều sáng tạo đáng kể.
2. Lạm dụng hệ thống mái
Sử dụng hệ thống mái để tạo hình phức tạp như một trò chơi lắp ghép các mái to nhỏ, ngang dọc hoàn toàn với ý đồ tạo nên hình ảnh lạ mắt. Trò chơi này nếu dừng lại đúng lúc sẽ có thể tạo nên hình ảnh lí thú, nhưng lạm dụng sẽ gây tốn kém không nhỏ mà lại tạo nên sự rối rắm hình thức chủ nghĩa. Trong xu hướng này có những biểu hiện chiết trung như pha tạp mái Thái với mái gập đầu của phương Tây; lạm dụng làm các loại chóp từ các chóp trên nhà Hát lớn Hà Nội đến các loại chóp củ hành của kiến trúc Nga, kiến trúc Hồi giáo.
III. Những tìm tòi theo hướng hiện đại khác
Những công trình nhà tư nhân do kiến trúc sư thiết kế càng ngày càng có nhiều tiến bộ tìm tòi theo hướng kiến trúc hiện đại – mới, xu hướng sử dụng những ưu điểm của trào lưu kiến trúc Hiện đại thế giới nhưng khắc phục những nhược điểm của trào lưu này như hình hộp đơn giản, khô khan, đơn điệu bằng nhiều thủ pháp tạo nên các không gian đa dạng, tạo những bóng đổ sâu, sử dụng màu sắc và vật liệu phong phú khiến ngôi nhà sinh động lên.
Ngoài nhũng xu hướng kể trên, nhà dân tự xây ở mặt phố trên địa bàn các tỉnh miền Bắc chưa thấy có nhũng biểu hiện đi theo hướng Hậu – hiện đại và Phi cấu tạo.

Related posts